https:\/\/urun.n11.com\/politika-ve-siyaset\/trocki-3-P295409981<\/a><\/i><\/span><\/span><\/strong><\/p>\n <\/p>\n
\u00d6NS\u00d6Z<\/h1>\n
Elinizdeki cilt, Tro\u00e7ki\u2019nin hayat\u0131n\u0131n belirleyici iki d\u00f6nemini birbirinden ay\u0131ran d\u00f6nemle ilgili.<\/p>\n
Devrim ve \u0130\u00e7 Sava\u015f y\u0131llar\u0131nda Tro\u00e7ki, milyonlara liderlik ediyordu. O, Lenin\u2019le birlikte Bol\u015fevik Parti\u2019nin, h\u00fck\u00fcmetin ve Kom\u00fcnist Enternasyonal\u2019in lideriydi. 1927 sonunda Tro\u00e7ki, partiden ihra\u00e7 edilip \u00f6nce SSCB\u2019nin uzak do\u011fusundaki Alma Ata\u2019ya s\u00fcr\u00fcld\u00fc; sonra da t\u00fcmden s\u0131n\u0131r d\u0131\u015f\u0131 edildi. 1927\u2019den 1940\u2019da suikast sonucu katledilinceye kadar tecrit edilmi\u015f vaziyetteydi ve b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada sadece yanda\u015flar\u0131ndan olu\u015fan, minik gruplara liderlik etti. Arada kalan 1923-27 aras\u0131nda onu, y\u00fckselmekte olan Stalinist b\u00fcrokrasiye kar\u015f\u0131 muhalefet y\u00fcr\u00fct\u00fcrken g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n
Devrim ve \u0130\u00e7 Sava\u015f s\u0131ras\u0131nda Tro\u00e7ki\u2019nin keyfi yerindeydi. Sava\u015fan devrimci i\u015f\u00e7ilerin \u00f6zlemlerinin s\u00f6zc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yap\u0131yordu. 1927\u2019den itibaren onun sesine kulak veren i\u015f\u00e7ilerin say\u0131s\u0131 azalmaya ba\u015flad\u0131.
\nOnun ba\u015fl\u0131ca rakibinin (Stalin) kaderiyse bunun tam z\u0131dd\u0131yd\u0131.<\/p>\n
1917 s\u0131ras\u0131nda Stalin k\u00fc\u00e7\u00fck bir rol oynam\u0131\u015ft\u0131. Tutuk bir yazar ve k\u00f6t\u00fc bir hatip olan Stalin (hi\u00e7bir \u015fekilde g\u00fcvenmedi\u011fi) kitleleri co\u015fturmak i\u00e7in gereken hayal g\u00fcc\u00fcn\u00fcn zerresine bile sahip olmadan, b\u00fcy\u00fck devrimci olaylar zaman\u0131nda g\u00f6lgede kald\u0131. Devrimin acar tarih\u00e7isi Suhanov \u015f\u00f6yle yazar: \u201c… [Sovyetler] Y\u00fcr\u00fctme Komitesi\u2019nde g\u00f6steri\u015fsiz bir \u00e7al\u0131\u015fma y\u00fcr\u00fcten Stalin, bende (ve di\u011ferlerinde) k\u00e2h beliren, k\u00e2h bulan\u0131kla\u015f\u0131p g\u00f6zden kaybolan bir g\u00f6lge oldu\u011fu izlenimi yaratm\u0131\u015ft\u0131. Onun hakk\u0131nda ger\u00e7ekten s\u00f6ylenecek hi\u00e7bir \u015fey yok<\/em>\u201d.[1]<\/span><\/p>\nJohn Reed<\/em>, D\u00fcnyay\u0131 Sarsan 10 G\u00fcn<\/strong> adl\u0131 \u015faheserinde Stalin\u2019in tek bir konu\u015fmas\u0131 ya da eyleminden s\u00f6z etmemi\u015fti.<\/p>\nBir\u00e7ok yazar, Stalin\u2019in Tro\u00e7ki kar\u015f\u0131s\u0131ndaki zaferini \u00fcst\u00fcn \u00f6rg\u00fctsel yetenekleriyle a\u00e7\u0131klad\u0131. Tro\u00e7ki\u2019nin Ekim Devrimi\u2019ni \u00f6rg\u00fctlemekte ve milyonlarca askeri olan K\u0131z\u0131l Ordu\u2019yu in\u015fa edip y\u00f6netmekteki malum rol\u00fc g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulunduruldu\u011funda bu \u00f6nermenin sa\u00e7ma oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n
Stalin\u2019in y\u00fckseli\u015fini a\u00e7\u0131klayan olgu, nesnel ko\u015fullardaki de\u011fi\u015fiklikler; yani devrimin geri \u00e7ekilmesiydi. Marksizm, bireyin tarihteki \u00f6nemli rol\u00fcn\u00fc kabul eder. Fakat onu, nesnel ko\u015fullar zincirindeki bir halka olarak g\u00f6r\u00fcr. Louis Bonaparte\u2019\u0131n On Sekiz Brumairei<\/strong>\u2019nde Marx \u201cs\u0131n\u0131f m\u00fccadelesi<\/em>\u201dnin nas\u0131l \u201cs\u0131radan ve baya\u011f\u0131 bir \u015fahsiyetin bir kahraman rol\u00fc oynamas\u0131na izin veren durum ve ko\u015fullar\u0131 yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131<\/em>\u201d g\u00f6sterdi. Ba\u015fka bir yerde \u015funu s\u00f6yler: \u201cHer toplumsal \u00e7a\u011f, kendi b\u00fcy\u00fck adamlar\u0131na ihtiya\u00e7 duyar ve b\u00f6yle birini bulamad\u0131\u011f\u0131nda yarat\u0131r<\/em>\u201d.[2]<\/span> Stalin, gericilik d\u00f6nemine tamamen uygun d\u00fc\u015f\u00fcyordu. E\u011fer o olmasayd\u0131, bu rol\u00fc oynayacak benzer biri ortaya \u00e7\u0131kard\u0131.<\/p>\nGericilik d\u00f6nemleri her zaman bir kukla yarat\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc gericilik t\u00fcm eski d\u00fc\u015f\u00fcnce ve sayg\u0131 g\u00f6sterme al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131na, i\u015f\u00e7ilere g\u00fcvensizli\u011fe, onlar\u0131n rutine boyun e\u011fmesine, devlet b\u00fcrokrasisinin do\u011fal muhafazak\u00e2rl\u0131\u011f\u0131na, vb. bel ba\u011flar. Fakat Lenin\u2019in Ekim\u2019deki rol\u00fcyle ilgili olarak Tro\u00e7ki\u2019nin not etti\u011fi gibi ilerleme (\u00f6zellikle de devrim d\u00f6nemleri), tarihin kendi b\u00fcy\u00fck adamlar\u0131n\u0131 yaratmas\u0131n\u0131 oturup bekleyemez.<\/p>\n
Rus Devrimi\u2019nin b\u00fcrokratik yozla\u015fmas\u0131 ve Stalin\u2019in y\u00fckseli\u015finin k\u00f6kleri, Rusya\u2019n\u0131n ekonomik ve toplumsal gerili\u011fi ile tecrit edilmi\u015fli\u011fine dayan\u0131r. \u0130\u00e7 Sava\u015f, s\u0131n\u0131f olarak Rus proletaryas\u0131n\u0131n da\u011f\u0131lmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131. Tam yeniden toparlan\u0131rken uluslararas\u0131 proletaryan\u0131n yenilgisiyle (1918 ve 1923 Alman Devrimleri\u2019nin, 1926 \u0130ngiliz Genel Grevi\u2019nin ve 1925-27 \u00c7in Devrimi\u2019nin yenilgisi) daha da zay\u0131flad\u0131. \u0130\u015f\u00e7iler t\u00fckenmi\u015f ve karamsarl\u0131\u011fa kap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Tepesinde Stalin\u2019le birlikte b\u00fcrokrasinin do\u011fu\u015funun arka plan\u0131 b\u00f6yleydi.<\/p>\n
\u0130\u015f\u00e7ileri; halk\u0131n istikrar, g\u00fcvenlik ve bar\u0131\u015f \u00f6zlemlerine uygun d\u00fc\u015fen Stalin\u2019in tek \u00fclkede sosyalizm \u00f6\u011fretisini kabul etmeye g\u00f6t\u00fcren \u015fey y\u0131pranm\u0131\u015fl\u0131klar\u0131yd\u0131. Ayn\u0131 y\u0131pranm\u0131\u015fl\u0131k, riskli kalk\u0131\u015fmalara \u00e7a\u011fr\u0131ym\u0131\u015f gibi duran Tro\u00e7ki\u2019nin s\u00fcrekli devrim teorisine kay\u0131ts\u0131z kalmalar\u0131na neden olmu\u015ftu.<\/p>\n
Tro\u00e7ki i\u00e7in i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131n deste\u011fini kazanmak yeterli de\u011fildi; onun \u00e7o\u011funlu\u011fun aktif ve bilin\u00e7li deste\u011fine ihtiyac\u0131 vard\u0131. Stalin i\u00e7in \u00e7o\u011funluk pasif ve uysal kald\u0131k\u00e7a, az\u0131nl\u0131k deste\u011fi yeterliydi.
\nDevrim ve \u0130\u00e7 Sava\u015f s\u0131ras\u0131nda milyonlar\u0131 motive eden Tro\u00e7ki \u015fimdi kendisini d\u0131\u015flanm\u0131\u015f bir halde ve i\u015f\u00e7ileri harekete ge\u00e7iremeyecek bir pozisyonda buldu. \u0130\u00e7 Sava\u015f s\u0131ras\u0131nda binlerce i\u015f\u00e7i onun \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131na uyup hayatlar\u0131n\u0131 feda etmeye haz\u0131rken \u015fimdi onu dinlemeye bile haz\u0131r olduklar\u0131 s\u00f6ylenemezdi.<\/p>\n
\u201c\u0130nsanlar kendi tarihlerini, kendilerinin belirleyemedikleri ko\u015fullar alt\u0131nda yaparlar<\/em>\u201d. Tro\u00e7ki i\u00e7in nesnel durumlar sadece zaman\u0131n maddi, ekonomik ve toplumsal ko\u015fullar\u0131 de\u011fil, ayn\u0131 zamanda i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n bilin\u00e7 d\u00fczeyiydi de. Bu, onun Stalinist gericili\u011fe direnme yetene\u011fini b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde k\u00f6reltmi\u015fti.<\/p>\n\u0130\u015f\u00e7ilerin geri \u00e7ekilmesine kapitalist restorasyon tehlikesi e\u015flik etti. Yeni Ekonomi Politikas\u0131 (NEP) y\u0131llar\u0131nda kulaklar ve \u201cNEPmen\u201dlerin artan g\u00fcc\u00fcyle birlikte hi\u00e7bir \u015fekilde Tro\u00e7ki\u2019nin hayal g\u00fcc\u00fcn\u00fcn bir uydurmas\u0131 olmayan bu tehdit, i\u015f\u00e7i kitlesinin y\u0131pranm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131yla birlikte Tro\u00e7ki\u2019nin eyleme ge\u00e7me yetene\u011fini s\u0131n\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131. Partinin b\u00f6l\u00fcnece\u011fi ve kar\u015f\u0131devrimi cesaretlendirece\u011fi korkusu \u00e7ok ger\u00e7ekti.[3]<\/span><\/p>\n1923-27 aras\u0131nda Tro\u00e7ki\u2019nin ciddi bir zaaf\u0131, onun dehas\u0131na e\u015flik etti. Onun A\u015fil topu\u011fu tek kelimede \u00f6zetlenebilir: Uzla\u015fmac\u0131l\u0131k.<\/p>\n
Dehas\u0131, yaz\u0131lar\u0131n\u0131n zenginli\u011finde parlar. Yurti\u00e7i ve yurtd\u0131\u015f\u0131ndaki her olay\u0131n \u00fcst\u00fcne e\u011fildi. Stratejik ve taktik ustal\u0131\u011f\u0131 ola\u011fand\u0131\u015f\u0131yd\u0131. Bu d\u00f6nemden bize Marksizm\u2019in hayat\u0131n prati\u011fine uyarlanmas\u0131n\u0131n zengin bir kayna\u011f\u0131; onun hala a\u015f\u0131lamam\u0131\u015f toplu yaz\u0131lar\u0131 miras kald\u0131. O ayn\u0131 zamanda Stalinizm\u2019in tarihsel materyalist analizini yapmak i\u00e7in ilk g\u00fc\u00e7l\u00fc \u00e7abay\u0131 ortaya koyan ki\u015fiydi (Onunkinden sapsalar bile sonraki t\u00fcm ciddi analizler \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131 olarak onu alm\u0131\u015flard\u0131r). Onun kendinden emin \u00fcslubu, keskinli\u011fi ve \u00e7elik iradesi; Birle\u015fik Muhalefet\u2019teki ortaklar\u0131 Zinoviev ve Kamenev\u2019le birlikte yapt\u0131klar\u0131 zikzaklar ve uzla\u015fmalar\u0131yla birlikte var olmu\u015ftu. O ikisiyle uzla\u015fmas\u0131, parti ve devleti y\u00f6neten grupla dolayl\u0131 yoldan uzla\u015fmas\u0131 anlam\u0131na geliyordu.<\/p>\n
Karars\u0131zl\u0131k ve sorunlar\u0131n ge\u00e7i\u015ftirilmesi gibi \u00f6zellikleriyle yan yana var olan inat\u00e7\u0131l\u0131k ve devrimci ilkelere tam ba\u011fl\u0131l\u0131k, onun daha eski d\u00f6neminin miras\u0131yd\u0131. 1903 ile Bol\u015fevikler\u2019e kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Temmuz 1917\u2019de aras\u0131ndaki d\u00f6nemde Tro\u00e7ki\u2019nin parlak devrimci siyaset ve teorisiyle (en ba\u015fta s\u00fcrekli devrim teorisi<\/em>) Men\u015fevikler\u2019le uzla\u015fmas\u0131 bir aradayd\u0131.<\/p>\nTro\u00e7ki\u2019nin Men\u015fevikler\u2019le uzla\u015fma \u00e7abas\u0131, nesnel durum devrimcile\u015fti\u011finde onlar\u0131n devrimci siyasete y\u00f6nelece\u011fi inanc\u0131ndan kaynaklan\u0131yordu. Y\u0131llar sonra yazaca\u011f\u0131 gibi: \u201cBenim uzla\u015fmac\u0131l\u0131\u011f\u0131m bir \u00e7e\u015fit toplumsal-devrimci kadercilikten kaynaklan\u0131yordu<\/em>\u201d.[4]<\/span><\/p>\n1923-27 aras\u0131ndaki uzla\u015fmac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ise Rus Kom\u00fcnist Partisi ve Kom\u00fcnist Enternasyonal\u2019in devrimci \u00f6zlerini koruduklar\u0131na; bunlar\u0131n h\u00e2l\u00e2 gelecek proleter devrimin ara\u00e7lar\u0131 olduklar\u0131na duydu\u011fu inanc\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fcyd\u00fc.<\/p>\n
12 Temmuz 1928\u2019de Komintern Alt\u0131nc\u0131 Kongresi\u2019ndeki tebli\u011fde Tro\u00e7ki der ki:<\/p>\n
T\u00fcm hesaplar\u0131m\u0131z\u0131 SBKP, Komintern ve SSCB\u2019de muazzam i\u00e7 devrimci kuvvetlerin var olu\u015funa dayand\u0131r\u0131yoruz. \u015eimdi bunlar yanl\u0131\u015f liderlik ve s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 rejim taraf\u0131ndan bast\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olmakla birlikte deneyim, ele\u015ftiri ve b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesinin ilerleyi\u015fiyle liderlik, \u00e7izgisini d\u00fczelterek do\u011fru proleter yolu garanti etmeye m\u00fckemmel bir bi\u00e7imde yeteneklidir.[5]<\/span><\/p><\/blockquote>\nKomintern\u2019in feci politikas\u0131n\u0131n Nazi zaferi gibi bir felaketle sonu\u00e7land\u0131\u011f\u0131 1933\u2019e kadar Tro\u00e7ki; Sovyet rejimi, partisi ve Komintern\u2019in h\u00e2l\u00e2 reforma elveri\u015fli oldu\u011funu s\u00f6ylemeye devam etti. Yazd\u0131klar\u0131na bakal\u0131m:<\/p>\n
\u015eimdiki Sovyet devletini bir i\u015f\u00e7i devleti olarak kabul etmek sadece burjuvazinin iktidar\u0131 ancak bir silahl\u0131 ayaklanmayla ele ge\u00e7irebilece\u011fini g\u00f6stermez; ayn\u0131 zamanda SSCB proletaryas\u0131n\u0131n (yeni bir devrim olmadan reform<\/strong> yolu ve y\u00f6ntemleriyle) b\u00fcrokrasiyi kendisine ba\u011flama, partiyi diriltme ve kendi diktat\u00f6rl\u00fck rejimine yeniden can verme imk\u00e2n\u0131n\u0131 da g\u00f6sterir.[6]<\/span><\/p><\/blockquote>\nAncak 1933\u2019te fikir de\u011fi\u015ftiren Tro\u00e7ki, Rus partisi ve Komintern\u2019de reform yap\u0131labilece\u011fi inanc\u0131ndan vazge\u00e7ti. 1 Ekim 1933\u2019te yazd\u0131klar\u0131 \u015f\u00f6yle:<\/p>\n
Son birka\u00e7 y\u0131l\u0131n deneyimlerinden sonra Stalinist b\u00fcrokrasinin bir parti ya da Sovyet kongresince iktidardan al\u0131nabilece\u011fini sanmak \u00e7ocuk\u00e7a olurdu. Ger\u00e7ekte Bol\u015fevik Parti\u2019nin en son kongresi 1923 ba\u015f\u0131ndaki On \u0130kinci Parti Kongresi\u2019ydi. Sonraki t\u00fcm kongreler b\u00fcrokratik merasimlerdi. Bug\u00fcn b\u00f6yle kongreler bile g\u00f6zden d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Y\u00f6netici kli\u011fi g\u00f6revden alman\u0131n hi\u00e7bir normal \u201canayasal\u201d yolu kalmam\u0131\u015ft\u0131r. B\u00fcrokrasi, iktidar\u0131 proleter \u00f6nc\u00fcs\u00fcn\u00fcn eline teslim etmeye sadece kuvvet kullan\u0131larak<\/strong> mecbur edilebilir.[7]<\/span><\/p><\/blockquote>\nE\u011fer Stalinist b\u00fcrokrasi 1933\u2019te kuvvet kullanma d\u0131\u015f\u0131nda y\u0131k\u0131lamazsa birka\u00e7 y\u0131l \u00f6nce de y\u0131k\u0131lamazd\u0131. 1927\u2019de Stalin, Muhalefet\u2019e \u201cBu kadrolar sadece i\u00e7 sava\u015fla y\u0131k\u0131labilir<\/em>\u201d [8]<\/span> derken bir ger\u00e7e\u011fi ifade etmi\u015fti.<\/p>\nNe var ki Stalinist b\u00fcrokrasinin \u201csadece i\u00e7 sava\u015fla y\u0131k\u0131labile-ce\u011fi\u201dni sonradan anlamak kolay olsa da bu, o zaman o kadar net g\u00f6r\u00fclm\u00fcyordu. Durum son derece karma\u015f\u0131k ve bulan\u0131kken Tro\u00e7ki\u2019nin s\u0131rt\u0131n\u0131 dayayaca\u011f\u0131 hi\u00e7bir tarihsel deneyim yoktu. \u0130\u015f\u00e7i devletinin yozla\u015fmas\u0131, yeni ve benzersiz bir g\u00f6r\u00fcng\u00fcyd\u00fc; \u00f6nceki tek i\u015f\u00e7i devleti olan Paris Kom\u00fcn\u00fc, bir tek \u015fehirde var olmu\u015f ve 74 g\u00fcn sonra ezilmi\u015fti.<\/p>\n
Sonu\u00e7ta Tro\u00e7ki hem birey olarak Stalin\u2019i, hem de Stalinist b\u00fcrokratik hizbi cidden k\u00fc\u00e7\u00fcmsedi. NEPmen ve kulaklar\u0131n do\u011fu\u015fuyla gelen kapitalist restorasyon tehlikesinin a\u00e7\u0131k\u00e7a fark\u0131na varm\u0131\u015ft\u0131. Oysa devlet m\u00fclkiyeti temelinde, b\u00fcrokrasinin kendisinden gelen kapitalist restorasyon imk\u00e2n\u0131n\u0131 kavrayamam\u0131\u015ft\u0131: Onda devlet kapitalizmi kavram\u0131 yoktu.<\/p>\n
Buysa, Tro\u00e7ki\u2019nin hem i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131na, hem de k\u00f6yl\u00fcl\u00fc\u011fe temelden kar\u015f\u0131 olan kendi ba\u011f\u0131ms\u0131z \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 g\u00f6zetme e\u011filimi g\u00fcden bir egemen s\u0131n\u0131f olarak b\u00fcrokrasinin karakterini kavrayamad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na geliyordu. Dolay\u0131s\u0131yla Tro\u00e7ki, b\u00fcrokrasi konusunda yazarken sendikalar\u0131n ve sosyal demokrat partilerin b\u00fcrokrasisini ifade eden g\u00f6ndermeler yap\u0131yordu. Bu i\u015f\u00e7i hareketi b\u00fcrokrasisi, kapitalist toplumdaki ba\u015fl\u0131ca iki s\u0131n\u0131f (i\u015fverenler ve i\u015f\u00e7iler) aras\u0131nda denge kurar. \u0130\u015f\u00e7i hareketinin b\u00fcrokrasisinin davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 karakterize eden \u015fey her \u015feyden \u00f6nce yalpalamas\u0131d\u0131r; k\u00e2h i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131ndan gelen bask\u0131yla sola, k\u00e2h kapitalistlerden gelen bask\u0131yla sa\u011fa kaymas\u0131d\u0131r. Ayn\u0131 \u015fekilde Tro\u00e7ki, Stalinist b\u00fcrokrasiyi Rus i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 ile burjuvaziye aday NEPmen ve kulaklar aras\u0131nda yalpalayan ortayolcu<\/em> bir g\u00fc\u00e7 olarak nitelendirmi\u015fti. Bekledi\u011fi ve korktu\u011fu \u015fey, Stalin\u2019in sa\u011fa teslim olmas\u0131yd\u0131. Umut ve t\u00fcm \u00e7abalar\u0131 bu hedefe kilitlenmi\u015fti; i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131ndan ve soldan gelebilecek bask\u0131 bu teslimiyeti \u00f6nleyebilirdi. Sonu\u00e7ta ne Tro\u00e7ki\u2019nin korkusu ne de umudu ger\u00e7ekle\u015fti. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k Stalinist b\u00fcrokrasi h\u0131zla hem sola (Tro\u00e7ki, Birle\u015fik Muhalefet<\/em>, vb.) hem de sa\u011fa (Buharin, Rikov, Tomski, vb.) kar\u015f\u0131 harekete ge\u00e7ti. Birka\u00e7 y\u0131ll\u0131k bir zaman diliminde b\u00fcrokrasi; i\u015f\u00e7ileri, kulaklar\u0131 ve genelde k\u00f6yl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc tamamen ezerek Rusya\u2019da ba\u015f\u0131nda ki\u015fisel diktat\u00f6r Stalin\u2019in oldu\u011fu tek siyasal g\u00fc\u00e7 olarak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\nStalin\u2019in hizbi, kapitalizmdeki sendika b\u00fcrokrasisinden temelde farkl\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in bunu yapabildi. Devletin \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131ca sahibi oldu\u011fu ve burjuvazinin kesinlikle ezilip m\u00fclks\u00fczle\u015ftirildi\u011fi (1917-18\u2019de Rus burjuvazisi \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi) bir toplumda, kendisini i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n kontrol\u00fcnden b\u00fct\u00fcn\u00fcyle kurtaran bir devlet b\u00fcrokrasisi (Stalinist b\u00fcrokrasinin 1923-28 aras\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 gibi) bu \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n fiili<\/em> sahibi ve denetleyicisi ve ayn\u0131 zamanda i\u015f\u00e7ilerin i\u015fvereni olur. \u00d6zetle yeni s\u00f6m\u00fcr\u00fcc\u00fc s\u0131n\u0131f olur.<\/p>\nDevrimci Marksistler\u2019in kapitalizme kar\u015f\u0131 m\u00fccadeledeki siyasal uzla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131, burjuvazi ve proletarya aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131fsal kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131n temelden uzla\u015fmaz oldu\u011fu bilgisine dayan\u0131r. Genelde Tro\u00e7ki de bu uzla\u015fmazl\u0131ktan yoksun de\u011fildi. Fakat Stalinist b\u00fcrokrasinin hen\u00fcz \u015fekillenmekte oldu\u011fu o zaman diliminde onu, bir s\u0131n\u0131f d\u00fc\u015fman\u0131 olarak g\u00f6remeyi\u015fi Tro\u00e7ki\u2019nin stratejik y\u00f6n\u00fcn\u00fc sapt\u0131r\u0131p siyasal keskinli\u011fini k\u00f6reltti. \u00d6zellikle Rus Kom\u00fcnist Partisi\u2019nin ve bu y\u00fczden de Komintern\u2019in devrimin ama\u00e7lar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6lm\u00fc\u015f olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6rmesine engel oldu.<\/p>\n
Ayr\u0131ca tek partili devleti savunmaya devam etmesine de neden oldu. Bu y\u00fczden 1923\u2019te demi\u015fti ki: \u201cBiz \u00fclkede tek partiyiz ve diktat\u00f6rl\u00fck d\u00f6neminde ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc olamaz<\/em>\u201d. [9]<\/span> [Benim vurgular\u0131m]<\/p>\nTro\u00e7ki bu fikri Eyl\u00fcl 1927\u2019de Muhalefet\u2019in Programatik Metni<\/em>\u2019nde yeniden ifade etti: \u201cBiz t\u00fcm g\u00fcc\u00fcm\u00fczle iki parti fikrine kar\u015f\u0131 sava\u015faca\u011f\u0131z. \u00c7\u00fcnk\u00fc proletarya diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc \u00f6z\u00fcnde tek proletarya partisini talep eder<\/em>\u201d.[10]<\/span><\/p>\nTek partili devletin kabul\u00fcn\u00fcn do\u011fal sonucu, partide hiziplerin yasaklanmas\u0131n\u0131n kabul\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n
Bu tutumla birlikte Stalinist b\u00fcrokrasi kontrol\u00fc alt\u0131ndayken bile h\u00e2l\u00e2 partide bar\u0131\u015f\u00e7\u0131 reform yap\u0131labilece\u011fi inanc\u0131, muhalefetin herhangi bir tutarl\u0131 politika y\u00fcr\u00fctmesinin \u00f6n\u00fcne a\u015f\u0131lmaz bir set \u00e7ekti: 1923-27 d\u00f6nemi boyunca g\u00f6r\u00fclece\u011fi gibi liderlik, faaliyetlerini yasaklamaya karar verdi\u011fi her seferinde Tro\u00e7ki\u2019yi tekrar tekrar geri \u00e7ekilmeye zorlad\u0131.<\/p>\n
Bir ikilemin k\u0131skac\u0131na d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc: Hizip\u00e7ilikten ka\u00e7\u0131n\u0131rken b\u00fcrokrasiyle nas\u0131l sava\u015fmal\u0131? Bu durumlarda Zinovievciler ve Stalin-Buharin grubunun bask\u0131s\u0131na tekrar tekrar boyun e\u011fdi.<\/p>\n
Tro\u00e7ki\u2019nin 1923-27 aras\u0131ndaki uzla\u015fmac\u0131l\u0131\u011f\u0131, parti ve devletteki egemen gruba kar\u015f\u0131 sava\u015fa girip sonra durmas\u0131, geri \u00e7ekilmesi, sessizli\u011fe b\u00fcr\u00fcnmesi; sonra yeniden ba\u015flamas\u0131nda tekrar tekrar sergilendi. Bu cilt o zikzaklar\u0131 anlatacak.<\/p>\n
Tro\u00e7ki 12. Parti Kongresi\u2019nde (Nisan 1923) Stalin\u2019in ulusal sorun politikas\u0131na, onun Rabkrin\u2019deki (\u0130\u015f\u00e7i ve K\u00f6yl\u00fc M\u00fcfetti\u015fli\u011fi) rol\u00fcne ve Genel Sekreter olarak \u201ckaba ve sadakatsiz\u201d davran\u0131\u015f\u0131na kar\u015f\u0131 sald\u0131r\u0131lmas\u0131na d\u00f6n\u00fck Lenin\u2019in iste\u011fini yerine getirmedi. Kongreyi izleyen Merkez Komitesi toplant\u0131s\u0131nda Stalin\u2019in yeniden Genel Sekreter olarak atanmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in hi\u00e7bir \u015fey yapmad\u0131. Troyka (Stalin, Zinoviev ve Kamenev) ile farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 partiden gizledi.<\/p>\n
Krupskaya\u2019n\u0131n protestolar\u0131na ald\u0131rmayan Merkez Komitesi, ezici \u00e7o\u011funlukla Lenin\u2019in Vasiyet’<\/em>inin kamuoyuna a\u00e7\u0131klanmamas\u0131n\u0131 karara ba\u011flad\u0131. Tro\u00e7ki, Krupskaya\u2019ya yard\u0131m etmeyip sessiz kald\u0131. Daha sonradan \u201cLenin\u2019in partisine \u00f6l\u00fcmc\u00fcl darbe<\/em>\u201d diye nitelendirdi\u011fi \u201cLenin Seferberli\u011fi\u201dyle partiye ayr\u0131m yap\u0131lmadan kitlesel \u00fcye kaydedilmesini o d\u00f6nem \u00f6vd\u00fc.[11]<\/span><\/p>\nParti i\u00e7i m\u00fccadelenin Yeni Yol<\/strong> ve Ekim Dersleri<\/strong> \u00e7evresinde alevlenmesinden sonra (1924 sonundan 1926 ortas\u0131na kadar) Tro\u00e7ki tart\u0131\u015fmadan ka\u00e7\u0131narak Max Eastman\u2019\u0131n Since Lenin Died<\/strong> (Lenin \u00d6ld\u00fc\u011f\u00fcnden Beri) kitab\u0131nda Lenin\u2019in Vasiyet\u2019iyle ilgili anlatt\u0131klar\u0131n\u0131 \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir h\u0131\u015f\u0131mla k\u0131nad\u0131.<\/p>\n1923 Muhalefeti\u2019ni 1926 y\u0131l\u0131n\u0131n ortas\u0131nda yeniden bir araya getirmek \u00e7ok \u00e7aba gerektirmi\u015fti. Zaten muhalefet ba\u015flang\u0131\u00e7taki g\u00fcc\u00fcn\u00fc de b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde yitirmi\u015f bulunuyordu. Birle\u015fik Muhalefet\u2019te Tro\u00e7ki\u2019ye kat\u0131lan Zinoviev grubu hava c\u0131vayd\u0131. Stalin\u2019in Zinovievci Leningradl\u0131lar\u0131 kolayca ezmesi, Zinoviev\u2019in etkisinin asl\u0131nda ne kadar zay\u0131f oldu\u011funu ortaya koydu. Leningrad d\u0131\u015f\u0131nda Zinoviev\u2019in hi\u00e7bir deste\u011fi yoktu.<\/p>\n
Zinoviev ve Kamenev\u2019in Birle\u015fik Muhalefet\u2019e ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00e7ift tarafl\u0131yd\u0131. Bir par\u00e7a g\u00fc\u00e7 kazand\u0131r\u0131rken zaaf kayna\u011f\u0131 da olmu\u015flard\u0131. Zinoviev ve Kamenev her zaman uzla\u015fmac\u0131yd\u0131. Birle\u015fik Muhalefet\u2019te Tro\u00e7ki\u2019ye kat\u0131ld\u0131klar\u0131 zaman bile Stalin ve Buharin\u2019le farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 keskinle\u015ftirmekten ka\u00e7\u0131nmak i\u00e7in bin dereden su getiriyorlard\u0131. Tro\u00e7kizm\u2019e \u201cteslim olmad\u0131klar\u0131\u201dnda \u0131srar ediyorlard\u0131.<\/p>\n
Zinoviev ve Kamenev ile ittifak\u0131na zarar vermemek i\u00e7in Tro\u00e7ki, s\u00fcrekli devrim teorisini alenen reddedecek, \u201cproletarya ve k\u00f6yl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn demokratik diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc\u201d slogan\u0131n\u0131 kabul edecek ve \u0130ngiliz-Rus Komitesi\u2019nin da\u011f\u0131lmas\u0131 ve \u00c7in Kom\u00fcnist Partisi\u2019nin Kuomintang\u2019tan \u00e7ekilmesi taleplerinden vazge\u00e7ecek kadar ileri gitmi\u015fti.<\/p>\n
\u015eu son hususa birka\u00e7 kelimeyle de\u011finelim: May\u0131s 1926\u2019dan itibaren Komintern ba\u015fkan\u0131 olan Zinoviev asl\u0131nda Komintern\u2019in \u00c7in politikas\u0131ndan b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde sorumluydu. Tro\u00e7ki, 1923\u2019ten beri \u00c7in Kom\u00fcnist Partisi\u2019nin Kuomintang i\u00e7inde yer almas\u0131na muhalefet etti\u011fi halde bu konudaki tutumunu hi\u00e7bir yerde a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koymam\u0131\u015ft\u0131. Onun pozisyonunu genel kamuoyu ve parti taban\u0131 fark etmemi\u015fti; hatta Merkez Komitesi ve Komintern Y\u00fcr\u00fctme Komitesi bile bundan habersizdi. \u00c7in Kom\u00fcnist Partisi\u2019nin Kuomintang\u2019\u0131 terk etmesi gerekti\u011fini ilk kez a\u00e7\u0131k\u00e7a 10 May\u0131s 1927\u2019de; yani Kuomintang lideri \u00c7an Kay \u015eek\u2019in \u015eangay i\u015f\u00e7ileri ve kom\u00fcnistlerini katletmesinden sonraki bir yaz\u0131s\u0131nda \u00f6ne s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fc. Birle\u015fik Muhalefet\u2019in \u00c7in\u2019de ya\u015fanan olaylar konusunda ge\u00e7 ve pek \u00e7ok ihtiyat pay\u0131yla tepki vermesi, onun etkisini \u00f6nemli oranda zay\u0131flatt\u0131.<\/p>\n
Tro\u00e7ki\u2019nin 4 Ekim 1926 tarihinde Politb\u00fcro\u2019ya ate\u015fkes teklif etmesine, hizip\u00e7ilik su\u00e7unu itiraf etmesine, hizbin da\u011f\u0131t\u0131l\u0131p Muhalefet\u2019in d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr ortaklar\u0131n\u0131n di\u011fer Komintern seksiyonlar\u0131nda k\u0131nanmas\u0131n\u0131 kabul etmesine neden olan \u015fey, Zinoviev ve Kamenev\u2019in bask\u0131s\u0131yd\u0131. Oysa teslimiyetin yarar\u0131 yoktu. Stalin\u2019in bunun kar\u015f\u0131s\u0131nda tek yapt\u0131\u011f\u0131, sald\u0131r\u0131s\u0131ndan olabildi\u011fince yararlanmak olacakt\u0131.<\/p>\n
1926-27 k\u0131\u015f\u0131nda Muhalefet, i\u00e7 uyumsuzlu\u011fu y\u00fcz\u00fcnden par\u00e7aland\u0131. Ortakl\u0131\u011f\u0131n da\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in elinden geleni yapan Tro\u00e7ki\u2019nin Zinovievciler\u2019e; dolay\u0131s\u0131yla Stalin\u2019e tekrar tekrar taviz vermesinin bedelini Birle\u015fik Muhalefet karars\u0131zl\u0131k ve bocalamayla \u00f6dedi.<\/p>\n
Tro\u00e7ki\u2019ye sempati duyan \u00e7ok say\u0131da yazar ya onun verdi\u011fi tavizleri g\u00f6rmezlikten gelmi\u015f ya da rastlant\u0131sal sapmalar gibi g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fc. Harold Isaacs, The Tragedy of the Chinese Revolution<\/strong> (\u00c7in Devrimi\u2019nin Trajedisi) adl\u0131 dikkat \u00e7ekici kitab\u0131nda Tro\u00e7ki\u2019nin \u00c7in Kom\u00fcnist Partisi\u2019nin Kuomintang i\u00e7inde kalmas\u0131na destek veren a\u00e7\u0131klamalar\u0131ndan hi\u00e7birine ya da s\u00fcrekli devrim teorisini kendisinin ink\u00e2r etmesine yer vermez. Isaac Deutscher, Tro\u00e7ki\u2019nin verdi\u011fi tek tek tavizlere i\u015faret etmekle birlikte bunlar\u0131 ayr\u0131, izole konular gibi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnden bunlar\u0131n bir b\u00fct\u00fcn\u00fcn par\u00e7alar\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmedi\u011fi gibi herhangi bir genel a\u00e7\u0131klama<\/em> da aramaz. Fakat Tro\u00e7ki yapm\u0131\u015f olabilece\u011fi hatalar\u0131n yalanlanmas\u0131na, \u00fczerlerinin \u00f6rt\u00fclmesine ya da \u00f6nemsenmemesine ihtiya\u00e7 duymayacak kadar b\u00fcy\u00fck bir adamd\u0131.<\/p>\nStalin\u2019e kar\u015f\u0131 m\u00fccadeledeki zikzaklar, Tro\u00e7ki\u2019nin kendi yanda\u015flar\u0131n\u0131 mutlaka zay\u0131flatacakt\u0131. Kadrolar eylemden uzak kald\u0131klar\u0131nda elde tutulamazlar. Tro\u00e7ki, i\u015fler ne kadar zorlu giderse gitsin kendi maneviyat\u0131n\u0131 y\u00fcksek tutabilmi\u015fti. 1923-27 d\u00f6nemi boyunca, bir\u00e7ok ki\u015fiye anla\u015f\u0131lmaz gelen ima ve kinayeler kullanmak zorunda kalsa bile rejimin resmi politikalar\u0131n\u0131 ele\u015ftirmekten vazge\u00e7memi\u015fti. Tabanda muhalefet yapanlar ise burada ve \u015fimdi m\u00fccadele vermeden siyasal ya\u015famlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcremezler.<\/p>\n
Kadrolar\u0131n, i\u015f\u00e7ilere kitlesel<\/em> \u00e7a\u011fr\u0131da bulunmak anlam\u0131nda, parti saflar\u0131n\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7en bir m\u00fccadeleye sokulmadan nas\u0131l bir arada tutulacaklar\u0131; hizip\u00e7ilik yasa\u011f\u0131n\u0131 k\u0131rmadan parti i\u00e7i m\u00fccadeleyi nas\u0131l y\u00fcr\u00fctecekleri sorunu Tro\u00e7ki i\u00e7in ger\u00e7ek bir ikilem olmu\u015ftu.<\/p>\nDevrimcilerin yorgun i\u015f\u00e7ilerin gerici ruh halini yans\u0131tmamalar\u0131 gerekti\u011fi konusunda kafas\u0131 netti. Tecrit edilip m\u00fccadelesini s\u00fcrd\u00fcrmeye haz\u0131r olmas\u0131 gerekti\u011fini biliyordu: Sonunda ya Lenin gibi davas\u0131n\u0131n muzaffer oldu\u011funu g\u00f6recek kadar ya\u015fayacak ya da Liebknecht gibi davas\u0131na \u015fehit olarak hizmet edecekti.<\/p>\n
Fakat uzla\u015fmac\u0131l\u0131\u011f\u0131 bu anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 temelinden sarst\u0131. \u0130ntihar\u0131ndan bir saat \u00f6nce Adolf Yoffe<\/strong>, Tro\u00e7ki\u2019ye yazd\u0131\u011f\u0131 \u015fu sat\u0131rlarda onu ele\u015ftirirken bu zaaf\u0131 kabul etmi\u015fti: \u201c\u2026sen Lenin\u2019in sars\u0131lmaz iradesinden, boyun e\u011fmezli\u011finden, gelecekte \u00e7o\u011funlu\u011fu kazanaca\u011f\u0131n\u0131, yolunun do\u011frulu\u011funa herkesin gelecekte inanaca\u011f\u0131n\u0131 bilerek do\u011fru oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn yolda tek ba\u015f\u0131na bile kalmaya haz\u0131r olu\u015fundan yoksundun\u2026 sen genelde fazla de\u011fer bi\u00e7ti\u011fin bir anla\u015fma ya da taviz u\u011fruna kendi hakl\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan vazge\u00e7tin<\/em>\u201d.[12]<\/span><\/p>\nBununla birlikte, t\u00fcm taviz ve yalpalamalar hesaba kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bile Tro\u00e7ki\u2019nin Stalinist gericili\u011fe kar\u015f\u0131 m\u00fccadele etti\u011fi ve di\u011fer bir\u00e7oklar\u0131 ya teslim olur ya da kenara \u00e7ekilirken onun m\u00fccadelesini s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc ger\u00e7e\u011fi kar\u015f\u0131m\u0131zda duruyor. Ayr\u0131ca onu m\u00fccadelesinden vazge\u00e7irmek i\u00e7in yap\u0131lan muazzam fiziksel ve psikolojik bask\u0131lar kar\u015f\u0131s\u0131nda bile ayn\u0131 \u015fekilde davrand\u0131. Bu \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir tarihsel ba\u015far\u0131yd\u0131.<\/p>\n
Tro\u00e7ki 1927\u2019de art\u0131k Stalin\u2019in su\u00e7lar\u0131n\u0131n vahametini kavram\u0131\u015ft\u0131. Zinoviev ve Kamenev\u2019le kurdu\u011fu blok par\u00e7aland\u0131\u011f\u0131nda Stalin i\u00e7in \u201cdevrimin mezar kaz\u0131c\u0131s\u0131<\/em>\u201d demi\u015fti. O zamandan sonra da tam bir uzla\u015fmaz olup \u00e7\u0131kacakt\u0131.<\/p>\nMuhte\u015fem ama\u00e7lar ve k\u00fc\u00e7\u00fck ara\u00e7lar aras\u0131ndaki u\u00e7urum hi\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131 kadar geni\u015f olsa da kitlelerin bilinci, proletaryan\u0131n kurtulu\u015funun gerekli k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 nesnel ihtiya\u00e7lar\u0131n \u00e7ok gerisinde kalsa da Tro\u00e7ki siyasal sonu\u00e7 \u00e7\u0131karmakta bir daha hi\u00e7 ba\u015far\u0131s\u0131z olmad\u0131. 1927\u2019yi izleyen y\u0131llardaki a\u00e7\u0131k g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc, ama\u00e7lar ve ara\u00e7lar\u0131n hi\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131 kadar birbirlerinden uzak d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc hayat\u0131n\u0131n trajedisini azaltmad\u0131. O zaman bu onun b\u00fcy\u00fck trajedisi olacakt\u0131. Bu biyografinin gelecek cildinde bunu ele alaca\u011f\u0131z.<\/p>\n
Notlar:<\/h2>\n
1. N.N. Sukhanov, The Russian Revolution 1917. A Personal Record, Londra 1955, s. 230.
\n2. K. Marx, The Class Struggle in France, K. Marx ve F. Engels, Collected Works, 10. Cilt, s. 99 i\u00e7inde.
\n3. Bkz., T. Cliff, Trotsky, 2. Cilt, Londra 1990, s. 277.
\n4. L. Trotsky, Permanent Revolution and Results and Prospects, Londra 1971, s. 49.
\n5. L. Trotsky, The Challenge of the Left Opposition (1928-29), bundan sonra Challenge (1928-29) olarak ge\u00e7ecek, New York 1981, s. 147.
\n6. L. Trotsky, Writings (1930-31), New York 1973, s.225.
\n7. L. Trotsky, Writings (1933-34), New York 1972, s.117-8.
\n8. L. Trotsky, Writings (1929), New York 1975, s. 60.
\n9. L. Trotsky, Challenge (1923-25), New York 1980, s. 78.
\n10. L. Trotsky, Challenge (1923-25), New York 1980, s. 394.
\n11. L. Trotsky, The Revolution Betrayed, Londra 1987, s. 98.
\n12. L. Trotsky, My Life, New York 1960, s. 537.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Tony Cliff\u2019in 4 ciltlik Tro\u00e7ki biyografisinin 3. Cildi Marx 21 yay\u0131nlar\u0131ndan \u00e7\u0131kt\u0131..<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":863,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[15,451,17,453,10,49,50,463,457,43,25,312,30,454,133,169,16,26,12,456,195,8,459,460,7,6,13,14,455,452,11,19,21,28,22,461,211,9,24,458,462,450],"class_list":["post-854","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kitaplar","tag-15","tag-birlesik-muhalefet","tag-bolsevik","tag-cin-devrimi","tag-cliff","tag-darbe","tag-devrim","tag-dzersinksi","tag-ekim-dersleri","tag-ekonomik-kriz","tag-enternasyonel","tag-grev","tag-hayatim","tag-ingiliz-genel-grevi","tag-isci-sinifi","tag-kamenev","tag-kizil-ordu","tag-komintern","tag-komunizm","tag-koumintang","tag-krupskaya","tag-lenin","tag-lenin-vasiyeti","tag-leninin-olumu","tag-marksizm","tag-marx","tag-marx21","tag-rus-devrimi","tag-san-kay-sek","tag-sol-muhalefet","tag-sosyalizm","tag-sovyet","tag-stalin","tag-stalinist","tag-stalinizm","tag-tomski","tag-tony-cliff","tag-trocki","tag-trockist","tag-yeni-yol","tag-yoffe","tag-zinoviev"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marx-21.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/854","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marx-21.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marx-21.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marx-21.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marx-21.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=854"}],"version-history":[{"count":12,"href":"https:\/\/marx-21.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/854\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1231,"href":"https:\/\/marx-21.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/854\/revisions\/1231"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marx-21.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/863"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marx-21.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=854"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marx-21.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=854"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marx-21.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=854"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
![\"trocki3-kapak_web\"](\"http:\/\/marx-21.net\/wp-content\/uploads\/2015\/04\/trocki3-kapak_web.jpg\")
<\/a><\/p>\n