{"id":1925,"date":"2021-05-28T16:42:16","date_gmt":"2021-05-28T13:42:16","guid":{"rendered":"https:\/\/marx-21.net\/?p=1925"},"modified":"2021-05-28T16:43:24","modified_gmt":"2021-05-28T13:43:24","slug":"gerici-bir-ideoloji-kullanissiz-bir-teknoloji-cevresel-bir-felaket-kripto-paralar-bitcoin-ve-blokzincir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/marx-21.net\/?p=1925","title":{"rendered":"Gerici bir ideoloji, kullan\u0131\u015fs\u0131z bir teknoloji, \u00e7evresel bir felaket: Kripto paralar, Bitcoin ve blokzincir"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

Bitcoin[1]<\/a> ve di\u011fer kripto paralar yaln\u0131zca \u00e7evresel bir felaket de\u011fil; bunlar ayn\u0131 zamanda a\u015f\u0131r\u0131 sa\u011f, gerici bir ideolojiye de dayan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Kripto paralara olan ilgi, Bitcoin’in fiyat\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k 60 bin dolar\u0131 buldu\u011fu son zamanlarda tekrar artt\u0131. Bitcoin\/kripto\/blokzincir d\u00fcnyas\u0131na do\u011fru \u00e7ekilen bir\u00e7ok ki\u015fi, onu bir \u015fekilde “antikapitalist” olarak g\u00f6r\u00fcyor. Ne yaz\u0131k ki bu, a\u015f\u0131r\u0131 sa\u011f\u0131n sahte “antikapitalizmi”. Fa\u015fistler kendilerini “sisteme kar\u015f\u0131”, hatta “kapitalizme kar\u015f\u0131” olarak g\u00f6sterirler. Milyarder Donald Trump bile \u201csisteme kar\u015f\u0131\u201d oldu\u011fu fikri etraf\u0131nda ABD’de a\u015f\u0131r\u0131 sa\u011f bir koalisyon kurmay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Bu d\u00fcnyaya \u00e7ekilen bir\u00e7ok ki\u015fi, blokzincir ile \u00e7evresel sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fclebilece\u011fine (yanl\u0131\u015f) ve kripto paralar\u0131n toplumu daha iyi hale getirmenin \u00f6nemli bir yolu oldu\u011funa (bu da yanl\u0131\u015f) inanarak kendilerine sunulan t\u00fcm aksi y\u00f6ndeki kan\u0131tlara s\u0131rtlar\u0131n\u0131 d\u00f6n\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n

Kripto para fikrinin nereden \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131na ve nereye do\u011fru ilerledi\u011fine bir g\u00f6z atal\u0131m.<\/p>\n\n\n\n

Bitcoin\/blokzincir fikri ilk olarak 2008\u2019deki k\u00fcresel finansal \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn ard\u0131ndan siber forumlardaki tart\u0131\u015fmalarda ortaya at\u0131ld\u0131. Alt\u0131nda Satoshi Nakamoto imzas\u0131 bulunan 9 sayfal\u0131k bir makalede herhangi bir d\u0131\u015f otoriteden ba\u011f\u0131ms\u0131z, de\u011fi\u015ftirilebilir bir para bi\u00e7imi i\u00e7in bir mekanizma \u00f6nerildi. Bu paran\u0131n birimlerinin de\u011feri, onlar\u0131 yaratmak i\u00e7in gerekli belirli, b\u00fcy\u00fck miktarda hesaplama i\u015fi ile garanti alt\u0131na al\u0131nacakt\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Bitcoin’in olu\u015fturulmas\u0131n\u0131n temelindeki siyasi motivasyon, 2008 krizini merkez bankalar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 inanc\u0131yd\u0131. A\u015f\u0131r\u0131 sa\u011f\u0131n su\u00e7u, \u015feytani g\u00fc\u00e7lerce kontrol edilen kurumlara atma fantezilerini besleyen komplo teorilerinin ortak bir \u00f6zelli\u011fidir bu.[2]<\/a> Buna verilen cevap asl\u0131nda yeni de\u011fil: M\u00fcbadele ara\u00e7lar\u0131n\u0131n de\u011ferinin merkez bankalar\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak belirlendi\u011fi bir t\u00fcr alt\u0131n standard\u0131na geri d\u00f6nmek. Bu, 1920’lerde reel ekonomiyi \u00e7\u00f6kerten re\u00e7etenin (alt\u0131n standard\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f) tarihini g\u00f6rmezden gelmektir. Kapitalizm, merkez bankalar\u0131n\u0131n para basma kabiliyetine ve buna e\u015flik eden belirli miktarda enflasyonun i\u015fleyip b\u00fcy\u00fcmesine ihtiya\u00e7 duyar.<\/p>\n\n\n\n

Ba\u015fka bir sorun daha var: Alt\u0131n\u0131n kendine ait bir de\u011feri vard\u0131r. Hem kuyumculukta hem de bir\u00e7ok end\u00fcstriyel ama\u00e7 i\u00e7in kullan\u0131lmaktad\u0131r; bu da onun bir kullan\u0131m de\u011ferine sahip oldu\u011fu anlam\u0131na gelmektedir. Nadir bulunur, \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 ve rafine edilmesi i\u015fi pahal\u0131d\u0131r; bu da fiyat\u0131n\u0131n \u00e7ok uzun s\u00fcreler \u00fcretim maliyetinin alt\u0131nda seyretmesini engeller. \u00d6te yandan Bitcoin’in herhangi bir kullan\u0131m de\u011feri yok. De\u011fi\u015fim de\u011feri, her biri di\u011ferine aktard\u0131klar\u0131 Bitcoin birimlerinin sahipleri taraf\u0131ndan dijital imza bloklar\u0131ndan olu\u015fan bir i\u015flem zinciri (blokzincir) i\u00e7in dijital bir imza olu\u015fturan bir hesaplama bulmacas\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in gereken bilgisayar g\u00fcc\u00fcnden kaynaklan\u0131r. Blokzincir imzas\u0131n\u0131n i\u015flevi, herhangi bir Bitcoin biriminin yaln\u0131zca bir kez aktar\u0131labilmesini sa\u011flamakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Blockzinciri, Bitcoin pazar\u0131ndaki kat\u0131l\u0131mc\u0131lar taraf\u0131ndan tutulan bir\u00e7ok kopyada bulunan bir veri taban\u0131d\u0131r. \u0130\u015flemler bu kat\u0131l\u0131mc\u0131lar taraf\u0131ndan yay\u0131nlan\u0131r. Bitcoin madencileri, yay\u0131nlanan i\u015flemlerin bloklar\u0131n\u0131 imzalamak i\u00e7in rekabet eder. Bulmacay\u0131 \u00e7\u00f6zmeyi ba\u015faran ve dolay\u0131s\u0131yla blo\u011fu \u00f6nce imzalayan ki\u015fi, yeni blokta olu\u015fturulan Bitcoin \u00f6d\u00fcl\u00fcn\u00fc kazan\u0131r. \u0130ki madenci ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak i\u015flem bloklar\u0131n\u0131 imzalarsa, ge\u00e7ici olarak iki alternatif blokzinciri olu\u015fur. Genellikle ilk tamamlayan kazan\u0131r ve di\u011fer bloklar at\u0131l\u0131r, onu \u00fcretmek i\u00e7in kullan\u0131lan zaman ve enerji tamamen \u00e7\u00f6pe gider. \u0130ki madenci, bloklar\u0131n\u0131 ayn\u0131 anda tamamlarsa art\u0131k iki blokzinciri olacakt\u0131r ve bu blokzincirlerinden hangisinin ge\u00e7erli oldu\u011funa karar verecek bir hakem yoktur. Bununla birlikte yeni i\u015flem bloklar\u0131n\u0131n bir zincire veya di\u011ferine eklenmesi gerekti\u011finden madenciler, hangi zincire bir blok eklemeye \u00e7al\u0131\u015facaklar\u0131n\u0131 se\u00e7melidir. \u00c7o\u011fu durumda bu, herkesin ba\u015far\u0131l\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp \u00fcst\u00fcnde i\u015flem yapmak isteyece\u011fi bir zinciri h\u0131zla zafere ula\u015ft\u0131racakt\u0131r. \u015eunu hat\u0131rlatal\u0131m: Bu rekabet\u00e7i bir s\u00fcre\u00e7 ve prensipte zincirin ikiye b\u00f6l\u00fcnmesini engelleyen hi\u00e7bir \u015fey yok; ger\u00e7ekte de b\u00f6ylesi birka\u00e7 durumla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Blok olu\u015fturman\u0131n y\u00fcksek hesaplama maliyeti, k\u00f6t\u00fc davran\u0131\u015flara veya sahtekarl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 cayd\u0131r\u0131c\u0131 rol\u00fc oynar. Daha sonra devam edemeyen bir blokzincirine ekleme yapmak, blo\u011fu \u00fcreten madenci i\u00e7in herhangi bir \u00f6d\u00fcl olmaks\u0131z\u0131n bir maliyettir. Bu, hesaplamalar\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmek ad\u0131na bilgisayarlar\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmak i\u00e7in gereken elektrik ger\u00e7ek d\u00fcnyan\u0131n maliyetine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Bunun \u00e7o\u011fu, ge\u00e7erli bloklarla sonu\u00e7lanmayan hesaplamalar i\u00e7in “bo\u015fa harcan\u0131r”.<\/p>\n\n\n\n

Blokzincirinin yaln\u0131zca bir s\u00fcr\u00fcm\u00fcn\u00fcn genel olarak kabul edilmesini ve \u00e7ifte harcamadan ka\u00e7\u0131n\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan bu y\u00fcksek maliyettir. Blokzinciri teknolojisinin ideolojisi, her t\u00fcccar\u0131n s\u00f6zle\u015fmelerini uygulamak i\u00e7in tek yol olarak silah ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131, k\u00fc\u00e7\u00fck \u00fcreticilerden olu\u015fan serbest pazar\u0131d\u0131r. Bu, a\u015f\u0131r\u0131 sa\u011f i\u00e7in bir \u00fctopya olabilir, ama geri kalan\u0131m\u0131z i\u00e7in tam bir distopyad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bununla birlikte blokzincirinin kas\u0131tl\u0131 olarak e\u015fit derecede ge\u00e7erli iki blokzincirine b\u00f6l\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc baz\u0131 durumlar vard\u0131r. DAO felaketinin ard\u0131ndan 500 milyon dolar\u0131n \u00e7al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 Ethereum’daki \u00e7atallanma buna bir \u00f6rnektir. Bitcoin blokzincirindeki \u00e7atallanman\u0131n sonucu olarak \u00f6rne\u011fin Bitcoin tarihinin ba\u015flar\u0131nda \u00e7\u0131kar\u0131lan Bitcoinler art\u0131k bir dizi farkl\u0131 blokzincirinde (Bitcash bunlardan biridir) ge\u00e7erli para birimleri halini ald\u0131. Bunlar\u0131n her biri ayr\u0131 ayr\u0131 sat\u0131labilir durumda. Bu ak\u0131llara durgunluk veren bir \u015fey olabilir, ancak zincirin in\u015fa edilme \u015feklinin bir sonucudur.<\/p>\n\n\n\n

Bitcoin balonu; “lale \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131\u011f\u0131”, “G\u00fcney Denizi \u015eirketi” ya da di\u011fer bir\u00e7ok spek\u00fclatif balona rakip olacak bir balon.<\/p>\n\n\n\n

\u0130cat edildikten yakla\u015f\u0131k 9 y\u0131l sonra blokzincirine ilgi artt\u0131. 2017’nin sonunda ve 2018’in ba\u015f\u0131nda d\u00fcnyay\u0131 Bitcoin \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 sard\u0131. Tek bir Bitcoin’in fiyat\u0131 20 bin dolara yakla\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Blokzincir teknolojisine y\u00f6nelik ilgi, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00e7ok para kazanma hayalinden kaynaklan\u0131yor. Aral\u0131k 2017’de Bitcoin ve blokzincirin teknik \u00f6zellikleri ve tehlikeleri hakk\u0131nda bir makale[3]<\/a> yazd\u0131ktan sonra kendimi, bu konuda d\u00fczenlenen seminerlere davet edilirken buldum. Bunlardan biri Hacettepe \u00dcniversitesi’ndeydi. Tuhaf bir deneyimdi. Bitcoin ile ilgili bir\u00e7ok sorunu dikkatlice a\u00e7\u0131klad\u0131m ve spek\u00fclatif balona kar\u015f\u0131 uyar\u0131larda bulundum. Sunumundan sonra y\u00f6neltilen ilk sorulardan biri “Bu Bitcoin borsas\u0131nda t\u00fcm param\u0131 kaybettim, \u015fimdi hangi borsay\u0131 kullanmam\u0131 \u00f6nerirsiniz?” oldu. Asl\u0131nda Bitcoin ile ilgili ilk makalemi yazmam\u0131n arkas\u0131nda yatan motivasyon, dijital bir para biriminin madencili\u011fini yapmak i\u00e7in kendi web sitesine gelen ziyaret\u00e7ilerin i\u015flemci s\u00fcresinden yararlanacak bir Javascript kodunu siteye dahil etmeyi d\u00fc\u015f\u00fcnen bir STK’n\u0131n bana ula\u015fmas\u0131 oldu. Onlara bunu yapman\u0131n hem etik d\u0131\u015f\u0131 hem de aptalca olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledim. STK’lar web sitesi ziyaret\u00e7ilerinden \u00e7almamal\u0131d\u0131r; \u00fcstelik yakalanma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 y\u00fcksektir. \u0130lerici \u00f6rg\u00fctler bile olas\u0131 spek\u00fclatif kazan\u0131mlar\u0131n cazibesine kar\u015f\u0131 ba\u011f\u0131\u015f\u0131k de\u011fil. Tuzaklar\u0131 ve tehlikeleri a\u00e7\u0131klamaya y\u00f6nelik m\u00fctevaz\u0131 \u00e7abalar\u0131m bile sadece ek ilgi uyand\u0131rd\u0131. Orijinal \u201cPonzi d\u00fcmeni\u201dnin[4]<\/a> mucidi Ponzi akl\u0131ma geliyor: Doland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131ktan hapse at\u0131ld\u0131ktan sonra bile hala hapishanede yat\u0131r\u0131mc\u0131lardan paralar\u0131n\u0131 almas\u0131 i\u00e7in yalvaran mektuplar al\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n

Bitcoin ile ilgili sorunlar esasen politiktir. Bu, 2008’in \u00f6nemli bir \u00f6rne\u011fini te\u015fkil etti\u011fi kapitalizmin ekonomik krizlerinin nedenlerine ve dolay\u0131s\u0131yla bunun i\u00e7in gerekli tedaviye ili\u015fkin yanl\u0131\u015f (ve gerici) bir anlay\u0131\u015fa dayanmaktad\u0131r. Bu siyasi sorunlar, tarafs\u0131z bir m\u00fcbadele arac\u0131 olarak lanse edilen kripto paralar\u0131n amac\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftiremedi\u011fi anlam\u0131na geliyor.<\/p>\n\n\n\n

Bir m\u00fcbadele arac\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fc, h\u0131zl\u0131 ve uygun bir \u015fekilde de\u011fi\u015ftirilebilir olmas\u0131d\u0131r. Nakit para, a\u00e7\u0131k\u00e7a bu kriteri kar\u015f\u0131l\u0131yor. Bankac\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fc, banka ve kredi kart\u0131 i\u015flemlerinin t\u00fcm d\u00fcnyada etkin bir \u015fekilde an\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi bir durum yaratmak i\u00e7in muazzam kaynaklar ay\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Bu nedenle de banka ve kredi kartlar\u0131 da bu kriteri kar\u015f\u0131lamaktad\u0131rlar. Bir kredi kart\u0131 i\u015fleminin hem finansal hem de \u00e7evresel maliyeti \u00e7ok azd\u0131r ve transfer h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015fir. Bu y\u00fczden bu kartlar ger\u00e7ek elektronik parad\u0131r. Bitcoin i\u015flemlerinin do\u011fas\u0131, bir Bitcoin transferindeki kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n, en az bir blokzincirin g\u00fcncellenmesi ger\u00e7ekle\u015fene kadar blokzincire dahil edilen bir transferin ger\u00e7ekten onayland\u0131\u011f\u0131ndan emin olamayaca\u011f\u0131 anlam\u0131na gelir. Bu g\u00fcncellenme her 10 dk\u2019da bir ger\u00e7ekle\u015fir. Ancak buna ek olarak bu i\u015flemlerin antagonistik do\u011fas\u0131, ba\u015far\u0131l\u0131 olacak bir i\u015flemin blokzincire kabul edilmesinden emin olman\u0131n saatler s\u00fcrebilece\u011fi (ve bazen de ger\u00e7ekten s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc) anlam\u0131na da gelir. \u015eu anda bir Bitcoin i\u015flemi hem parasal maliyeti hem de harcanan enerji ve karbon emisyonu a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir kredi kart\u0131 i\u015fleminin yakla\u015f\u0131k bir milyon kat\u0131 kadar maliyetlidir.<\/p>\n\n\n\n

Bununla birlikte kripto para madencili\u011finin muazzam miktarlarda i\u015flem g\u00fcc\u00fc ve dolay\u0131s\u0131yla elektrik ve so\u011futma kapasitesi gerektirmesi, ucuz elektrik kaynaklar\u0131n\u0131n ve\/veya kolay so\u011futma imkan\u0131n\u0131n oldu\u011fu yerlerde b\u00fcy\u00fck kripto para madencili\u011fi \u00e7iftliklerinin kurulmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131. \u0130zlanda’daki jeotermal enerji, Washington ve ABD\u2019nin di\u011fer baz\u0131 eyaletlerinin veya Norve\u00e7’in hidroelektrik enerjisi, \u00c7in \u00e7\u00f6llerindeki g\u00fcne\u015f enerjisi ve \u00c7in’deki ucuz hidroelektrik, insan ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamak yerine Bitcoin madencili\u011finde harcan\u0131yor. K\u00fcresel \u0131s\u0131nmaya katk\u0131 potansiyeli inan\u0131lmaz: 2018’deki son Bitcoin madencili\u011fi patlamas\u0131n\u0131n zirvesinde Bitcoin madenlerinin toplam elektrik t\u00fcketimi, t\u00fcm \u0130rlanda\u2019n\u0131n t\u00fcketimini a\u015ft\u0131. \u015eimdi, 2021’in ba\u015f\u0131nda ba\u015fka bir Bitcoin patlamas\u0131 ya\u015fand\u0131. Fiyat 60 bin dolar\u0131n \u00fczerine \u00e7\u0131kt\u0131. Bu bir de\u011fil, iki \u00e7evre sorunu yaratt\u0131. Aral\u0131k 2020’de yay\u0131nlanan bir ara\u015ft\u0131rma makalesi, d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda bilgi i\u015flem i\u00e7in elektrik enerjisi t\u00fcketiminin yar\u0131s\u0131n\u0131n Bitcoin madencili\u011fi taraf\u0131ndan t\u00fcketildi\u011fini tahmin ediyor. Makale, 30 Eyl\u00fcl 2019 itibar\u0131yla Bitcoin a\u011f\u0131n\u0131n y\u0131ll\u0131k elektrik t\u00fcketiminin 87,1 TW\/h oldu\u011funu ve Bel\u00e7ika gibi bir \u00fclkenin t\u00fcketimine e\u015fit oldu\u011funu tahmin ediyor.[5]<\/a> Blokzincir algoritmas\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma \u015fekli, Bitcoin’in fiyat\u0131 y\u00fckseldik\u00e7e bo\u015fa harcanan enerjinin de artmas\u0131na neden oluyor. Bitcoin art\u0131k Arjantin’in enerji t\u00fcketimine ula\u015ft\u0131. Ancak bu enerji israf\u0131 ve sonu\u00e7ta ortaya \u00e7\u0131kan karbon emisyonlar\u0131, Bitcoin madencili\u011finden kaynaklanan tek \u00e7evresel sorun de\u011fil. Bitcoin madencili\u011fi art\u0131k \u00f6zel olarak \u00fcretilmi\u015f ASIC’ler (Uygulamaya \u00d6zel Entegre Devreler) kullan\u0131larak ger\u00e7ekle\u015ftirilmektedir. Entegre devrelerin \u00fcretimi, son derece kirletici ve yo\u011fun enerji gerektiren bir s\u00fcre\u00e7tir. Normal bilgisayar i\u015flemcileri uzun s\u00fcre kullan\u0131l\u0131r. Ancak yeni nesil \u00e7ipler ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda o anda Bitcoin i\u00e7in kullan\u0131lan ASIC’ler art\u0131k i\u015fe yaramaz hale gelir. \u0130lerleyen teknoloji d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fcn yakla\u015f\u0131k 18 ay ile 2 y\u0131l aras\u0131nda oldu\u011fu g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda bu, i\u015flenen her Bitcoin i\u015flemi i\u00e7in tahmini 135 gram elektronik at\u0131k ile b\u00fcy\u00fck bir elektronik at\u0131k sorunu yarat\u0131r.[6]<\/a> Bitcoin sekt\u00f6r\u00fc taraf\u0131ndan yarat\u0131lan y\u0131lda 12 bin tonluk \u015foke edici elektronik at\u0131k miktar\u0131, L\u00fcksemburg taraf\u0131ndan \u00fcretilen t\u00fcm elektronik at\u0131\u011fa e\u015fde\u011ferdir. \u00c7inli Bitcoin madenlerine y\u00f6nelik bir elkitab\u0131, onlar\u0131 binalar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda biriken elektronik \u00e7\u00f6p y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131ndan tan\u0131man\u0131n kolay oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

T\u00fcm dijital paralarla ilgili sorunun merkezinde bunlar\u0131n gerici siyasi temellere dayanmas\u0131 meselesi var. Dijital paralar, a\u015f\u0131r\u0131 sa\u011f\u0131n cirit att\u0131\u011f\u0131 alanlar halini ald\u0131. Bunu, sosyal medyada blokzincir ve dijital paralar hakk\u0131nda ele\u015ftirel herhangi bir \u015fey payla\u015fan herhangi biri h\u0131zla anlayabilir. Dijital paralarda ortaya \u00e7\u0131kan \u00e7at\u0131\u015fmalar, birbirimizle en \u00fcretken etkile\u015fimlerimizden baz\u0131lar\u0131n\u0131 karakterize eden insani i\u015fbirli\u011fiyle de\u011fil, \u00e7ok pahal\u0131 teknik rekabetle \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcyor. Bitcoin ideolojisi, k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva \u00fctopyas\u0131n\u0131 yans\u0131t\u0131r; hi\u00e7biri piyasaya hakim olamayan, a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 birbiriyle e\u015fit g\u00fc\u00e7teki bir\u00e7ok oyuncu aras\u0131nda e\u015fit bir oyun alan\u0131n\u0131 varsayar. Dijital d\u00fcnyada (t\u0131pk\u0131 ger\u00e7ek d\u00fcnyada oldu\u011fu gibi) piyasalar ger\u00e7ekte b\u00f6yle \u00e7al\u0131\u015fm\u0131yor. Bitcoin ve blokzincir \u00f6zelinde bir dizi s\u00f6zde Bitcoin \u201cBalinas\u0131\u201dn\u0131n var oldu\u011funu g\u00f6rebiliriz. Bunlar, istedikleri zaman Bitcoin pazar\u0131n\u0131 hareket ettirebilecek muazzam Bitcoin sto\u011funa sahip kullan\u0131c\u0131lar. Etherium dijital paras\u0131 hacklendi\u011finde ve 50 milyon dolar \u00e7al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda (“DAO skandal\u0131”) bu pazardaki b\u00fcy\u00fck oyuncular basit\u00e7e bir araya geldi ve onaylamad\u0131klar\u0131 i\u015flemleri ortadan kald\u0131rmak i\u00e7in blokzincirini \u00e7atallad\u0131lar. Muhtemelen bunu do\u011frudan birbirleriyle ileti\u015fim kurarak yapt\u0131lar. Bu tam olarak blokzincir mant\u0131\u011f\u0131nda hesapta var olmamas\u0131 gereken t\u00fcrden bir i\u015fbirli\u011fi. Ancak kapitalizm alt\u0131nda piyasalara genellikle piyasa hareketlerini kontrol edebilen b\u00fcy\u00fck oyuncular hakimdir. Geleneksel kapitalist pazarlar i\u00e7in do\u011fru olan \u015fey, dijital pazarlar i\u00e7in de ge\u00e7erli. Bu, kapitalizm alt\u0131nda piyasalar\u0131n veya herhangi bir piyasan\u0131n kamusal yarara hizmet etti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnen herkes i\u00e7in bir derstir. Bitcoin blokzinciri ciddi bir “% 51 sorunu”na sahip. Herhangi bir Bitcoin madencisi toplam madencilik kapasitesinin % 51’ine ula\u015f\u0131rsa blokzincir algoritmas\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma \u015fekli, onun blokzincirin kontrol\u00fcn\u00fc ele ge\u00e7irmesine ve istedi\u011fi her \u015feyi etkili bir \u015fekilde yapmas\u0131na izin verir, \u00e7\u00fcnk\u00fc blokzincirin d\u00fczeltme giri\u015fimlerini bertaraf edebilecektir. Yani Bitcoin m\u00fclkiyeti, % 51\u2019e sahip madenci taraf\u0131ndan de\u011fi\u015ftirilebilir. Bu teorik bir problem de\u011fil. En az bir kez tek bir madenci, t\u00fcm madencilik kapasitesinin % 51’inden fazlas\u0131n\u0131 elinde tuttu ve sistemin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc tehdit etti. \u015eu anda t\u00fcm Bitcoin madencili\u011finin en az % 65’i \u00c7in’de ger\u00e7ekle\u015ftiriliyor.[7]<\/a> \u00c7in devleti otoriterdir ve kapitalistlerin -devletin onlardan istedi\u011fini yapmalar\u0131 ko\u015fuluyla- son derece zengin olmalar\u0131na izin veren bir politika izlemektedir. Dolay\u0131s\u0131yla Bitcoin’in \u201cdevletten ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k\u201d anlam\u0131na geldi\u011fini iddia edenler, \u00c7in devletinin \u00c7inli Bitcoin madencilerine birlikte hareket ederek blokzincirin kontrol\u00fcn\u00fc ele ge\u00e7irmelerini emredebilece\u011finin fark\u0131na varmal\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n

Blokzincir tabanl\u0131 benzeri dijital paralar, bir saadet zinciri (\u201cPonzi d\u00fcmeni\u201d) bulutuna d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. Dijital paralar, genelde b\u00f6yle ifade edilmese de kurucular\u0131n\u0131 zenginle\u015ftirmek i\u00e7in \u201c\u0130lk Para Teklifleri\u201d (ICO) olarak piyasaya s\u00fcr\u00fcl\u00fcr; bu ICO\u2019lar dolar kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 sat\u0131l\u0131r. Ne yaz\u0131k ki bu yozla\u015fma, yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftirme d\u00fcnyas\u0131na bula\u015fmaya ba\u015flad\u0131. Yeni ortaya \u00e7\u0131kan programlama dillerindeki \u00f6nde gelen geli\u015ftiriciler, bu yeni projeleri onaylamak ve me\u015frula\u015ft\u0131rmak i\u00e7in bunun i\u00e7ine \u00e7ekiliyor. Bu, gelecek vaat eden iki programlama dili olan Haskell ve Rust \u00e7evresindeki topluluklarda bir dereceye kadar ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Bu diller ve altyap\u0131lar\u0131, \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131md\u0131r; bu nedenle ancak program yazarak para kazanabilen bu geli\u015ftiriciler i\u00e7in dijital para \u201cd\u00fcmeni\u201d sponsorlu\u011fu \u00e7ok \u00e7ekici bir tekliftir. Tan\u0131nm\u0131\u015f bir Haskell uzman\u0131 olan Stephen Diehl, blokzincire kat\u0131l\u0131m\u0131n Haskell dil toplulu\u011fu \u00fczerindeki etkisini ele\u015ftiren bir yaz\u0131 yazd\u0131.[8]<\/a><\/p>\n\n\n\n

K\u00f6t\u00fc ekonomi<\/h3>\n\n\n\n

Bir imzalar zinciri \u00fczerinden olu\u015fan m\u00fcbadele ara\u00e7lar\u0131, yeni bir fikir de\u011fil. Y\u0131llarca T\u00fcrkiye ekonomisinin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 hala var olan \u00e7ek-senet sistemiyle \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Bir perakendeci, toptanc\u0131ya \u00e7ek-senet ile \u00f6deme yapar. Toptanc\u0131 \u00e7eki al\u0131r, arkas\u0131n\u0131 imzalar ve \u00fcreticiye teslim eder. \u00dcretici bunu tekrar imzalar ve bir hammadde tedarik\u00e7isine verir. \u00c7ek-senet, merkez bankas\u0131n\u0131n yaratmad\u0131\u011f\u0131 parad\u0131r. Bitcoin’den fark\u0131, \u00e7ek-senetin arkas\u0131nda yasa g\u00fcc\u00fcn\u00fcn olmas\u0131d\u0131r ve hukuk sistemi \u00f6demeyi uygulamak i\u00e7in verimli \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131nda bu icra i\u015fini serbest piyasa temelinde yapacak \u00e7ek-senet mafyas\u0131 devreye girer. Bitcoin\u2019in arkas\u0131nda devlet veya mafyaya yok.<\/p>\n\n\n\n

Bitcoin’in savunucular\u0131, Bitcoin’de enflasyon olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc olu\u015fturulabilecek Bitcoin say\u0131s\u0131nda mutlak bir s\u0131n\u0131r oldu\u011funu iddia ediyor. Bu ekonomik fikir, neoliberal sa\u011f\u0131n ekonomisti Milton Friedman’\u0131n parasalc\u0131 okulundan geliyor; \u00fcstelik a\u00e7\u0131k\u00e7a yanl\u0131\u015f. Dolar\u0131n fiyat\u0131 y\u00fckseldi\u011finde Bitcoin\u2019de deflasyon ortaya \u00e7\u0131karken, dolar\u0131n fiyat\u0131 aniden d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcnde Bitcoin tek bir g\u00fcnde %400 enflasyona maruz kalabiliyor. S\u0131n\u0131rl\u0131 Bitcoin arz\u0131n\u0131n istikrar sa\u011flayaca\u011f\u0131 beklentisi bir yan\u0131lsamad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Asl\u0131nda kripto paralar fikri t\u00fcmden bir yan\u0131lsamaya dayan\u0131yor: Birbiriyle denk g\u00fc\u00e7teki k\u00fc\u00e7\u00fck mal sahiplerinin serbest rekabet piyasas\u0131 hayali. Bu yan\u0131lsama, blokzincir algoritmas\u0131n\u0131n tasar\u0131m\u0131n\u0131n tam g\u00f6be\u011finde yer al\u0131yor. K\u00fc\u00e7\u00fck m\u00fclk sahiplerinin \u00e7aresizli\u011fi, Hitler’in y\u00fckseli\u015fine toplumsal zemin haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131. Ger\u00e7ek \u015fu ki Hitler, politik deste\u011fini yoksul k\u00fc\u00e7\u00fck m\u00fclk sahiplerinden al\u0131rken, Alman b\u00fcy\u00fck sermayesinin \u00e7\u0131karlar\u0131na hizmet etti. Satoshi Nakamato ve m\u00fcritleri taraf\u0131ndan \u00f6nerilen Bitcoin madencili\u011fi yan\u0131lsamas\u0131, piyasadaki bir\u00e7ok bireysel kat\u0131l\u0131mc\u0131n\u0131n her birinin birka\u00e7 Bitcoin \u00e7\u0131karmas\u0131d\u0131r. Kapitalist rekabetin ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir sonucu olan ger\u00e7ek ise en son donan\u0131ma yat\u0131r\u0131m yapan ve uzak yerlerde dev madencilik tesisleri in\u015fa eden b\u00fcy\u00fck Bitcoin madencilik \u015firketlerinin geli\u015fmesidir. Asl\u0131nda Bitcoin tekelle\u015fmeye, \u00fcretim sermayesinin normal i\u015flemlerinden daha yatk\u0131nd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bir de Gamestore hikayesi var.<\/p>\n\n\n\n

Baz\u0131lar\u0131n\u0131n \u201cserbest piyasa\u201dn\u0131n \u201cfinans kapital\u201di yenmek i\u00e7in kullan\u0131labilece\u011fine inanmas\u0131na neden olan kafa kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131, Bitcoin’e inananlarla s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir. ABD borsalar\u0131ndaki son Gamestore patlamas\u0131 buna bir ba\u015fka \u00f6rnekti. Hedge fonlar (serbest yat\u0131r\u0131m fonlar\u0131), borsadaki hareketler \u00fczerine y\u00fcksek de\u011ferli bahisler yaparak para kazanan b\u00fcy\u00fck kurumlard\u0131r. Baz\u0131 hedge fonlar, Gamestore \u015firketinin hisselerinin d\u00fc\u015fece\u011fine dair yo\u011fun bir \u015fekilde bahis yap\u0131yordu. Wall Street Bets adl\u0131 bir Reddit grubundaki bir grup k\u00fc\u00e7\u00fck yat\u0131r\u0131mc\u0131, birlikte hareket ederek \u015firketin hissesinin fiyat\u0131n\u0131 y\u00fckseltebileceklerine ve hedge fonlar kaybederken kendilerinin para kazanabileceklerine inand\u0131. K\u00fc\u00e7\u00fck yat\u0131r\u0131mc\u0131lar ba\u015fard\u0131. B\u00fcy\u00fck bir hedge fon iflas etti. Baz\u0131lar\u0131 bunu \u201ck\u00fc\u00e7\u00fck insan\u201d\u0131n \u201cfinans kapital\u201de kar\u015f\u0131 kazand\u0131\u011f\u0131 zaferin \u00f6yk\u00fcs\u00fc olarak kutlar. Bu hi\u00e7 de \u00f6yle olmad\u0131. K\u00fc\u00e7\u00fck yat\u0131r\u0131mc\u0131lar, Robin Hood adl\u0131 bir cep telefonu uygulamas\u0131 kullan\u0131yorlard\u0131. Bu, son derece ideolojik bir isim se\u00e7imiydi. Robin Hood, \u201czengin\u201di soyup “fakir”e veren, \u0130ngiliz gelene\u011finin efsanevi bir fig\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Robin Hood uygulamas\u0131, bu k\u00fc\u00e7\u00fck yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n komisyon \u00f6demeden hisse al\u0131p satmalar\u0131na izin veriyordu ve onlar\u0131n oyunlar\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131ld\u0131. Ancak Robin Hood, k\u00e2r etme merkezli (yani normal) bir \u015firkettir. Sistemlerinden ge\u00e7en i\u015flemlerle ilgili anl\u0131k bilgileri \u201cfinans kapital\u201de satarak para kazan\u0131yor. Yani Robin Hood’un ger\u00e7ek ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u201cfakirler\u201de de\u011fil, \u00f6deme yapan m\u00fc\u015fterilerine, \u201czenginler\u201de y\u00f6nelikti. K\u00fc\u00e7\u00fck yat\u0131r\u0131mc\u0131lar ile b\u00fcy\u00fck hedge fonlar aras\u0131ndaki m\u00fccadele zirveye ula\u015ft\u0131\u011f\u0131nda Robin Hood taraf\u0131n\u0131 se\u00e7ti ve k\u00fc\u00e7\u00fck yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n daha fazla Gamestore hissesi sat\u0131n almas\u0131n\u0131 engelledi. G\u00fcn\u00fcn sonunda baz\u0131 hedge fonlar para kaybetti. Bunlardan biri olan Melvin Capital, 3 milyar dolar kaybetti. Erken sat\u0131\u015f yapan birka\u00e7 k\u00fc\u00e7\u00fck yat\u0131r\u0131mc\u0131 kar etti. K\u00fc\u00e7\u00fck yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n \u00e7o\u011fu para kaybetti. Sonunda ne oldu? Melvin, Citadel ve Point72’de yat\u0131r\u0131mc\u0131 olan di\u011fer iki hedge fon, \u00e7\u00f6kmesini \u00f6nlemek i\u00e7in Melvin Capital’e para yat\u0131rd\u0131 ve Melvin’i ucuza sat\u0131n ald\u0131. Citadel, Robin Hood’dan bilgi almak i\u00e7in b\u00fcy\u00fck \u00f6demeler yapan bir m\u00fc\u015fteriydi ve k\u00fc\u00e7\u00fck yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n Gamestore sat\u0131n almas\u0131n\u0131 durdurmas\u0131 i\u00e7in Robin Hood’a bask\u0131 yapabildi. Sonra Citadel ve Point72, karde\u015f bir akbaba \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcnde di\u011fer akbabalar ne yap\u0131yorsa onu yapt\u0131; sonu\u00e7ta akbaba olduklar\u0131 i\u00e7in karde\u015flerini yediler. Oyunun sonunda \u201cfinans kapital\u201d, k\u00fc\u00e7\u00fck yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131 ma\u011flup etti. \u201cSerbest piyasa\u201dda olan budur: B\u00fcy\u00fck, k\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fc yener.<\/p>\n\n\n\n

Karl Marx, kapitalizmde k\u00e2r oran\u0131n\u0131n d\u00fc\u015fme e\u011filimine dikkat \u00e7ekmi\u015fti. Kapitalist sistemin krize girmesinin kritik g\u00f6stergelerinden birinin, kapitalistlerin spek\u00fclasyon yoluyla birbirlerinden art\u0131-de\u011fer \u00e7almaya \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 oldu\u011funu ekledi. Kripto para ve borsa patlamalar\u0131n\u0131 ve \u00e7\u00f6k\u00fc\u015flerini besleyen \u015fey budur. Bu nedenle ana k\u00e2r kayna\u011f\u0131 reklam olan ve neredeyse hi\u00e7bir \u015fey \u00fcretmeyen Google, d\u00fcnyan\u0131n en zengin \u015firketlerinden biridir. Google, art\u0131-de\u011feri di\u011fer kapitalistlerden al\u0131r. 2008 mali \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcnden sonra h\u00fck\u00fcmetler, bu spek\u00fclatif hareketleri daha da k\u00f6r\u00fckleyen mali piyasalara para ak\u0131tt\u0131. Rasyonel bir d\u00fcnyada h\u00fck\u00fcmetler, bu parayla sa\u011fl\u0131\u011f\u0131, e\u011fitimi ve ye\u015fil i\u015fleri finanse edebilirdi, ancak bunun yerine spek\u00fclatif balonlar yaratmay\u0131 se\u00e7tiler. \u015eimdiki Covid krizi tedbirleri, h\u00fck\u00fcmetlerin bir kez daha \u00f6rne\u011fin s\u0131radan insanlar\u0131 iyile\u015ftirmek i\u00e7in u\u011fra\u015fmaktan ziyade spek\u00fclasyonu art\u0131racak para yaratt\u0131klar\u0131 anlam\u0131na geliyor. Bu spek\u00fclatif pazarda yer almak, s\u0131radan insanlar\u0131 asla daha iyi hale getirmeyecektir. Bunu yaln\u0131zca siyasi ve sosyal de\u011fi\u015fim sa\u011flayabilir. Bitcoin ve WallStreetBets, \u00e7\u0131kmaz sokaklard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Blokzincir ve sanat<\/h3>\n\n\n\n

Bu y\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda Bitcoin fiyatlar\u0131 y\u00fckseldik\u00e7e blokzincir, di\u011fer bir insani faaliyet alan\u0131n\u0131 zehirlemeye ba\u015flad\u0131: Sanat. “De\u011fi\u015ftirilemez Jetonlar” (NFT), sanat\u00e7\u0131lar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan para kazanmalar\u0131 ve eserleri yeniden sat\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda de\u011ferdeki herhangi bir art\u0131\u015ftan pay almaya devam etmelerinin bir yolu olarak tan\u0131t\u0131ld\u0131. Bu t\u00fcr sanat eserlerinin dijital grafik, video veya ses kayd\u0131 gibi dijital formda olmas\u0131 gerekir. \u00c7al\u0131\u015fman\u0131n kendisi internette halka a\u00e7\u0131k hale getirilir, ancak sahipli\u011fini temsil eden dijital bir jeton bir blokzincire yerle\u015ftirilir.<\/p>\n\n\n\n

Son birka\u00e7 ay i\u00e7inde baz\u0131 NFT ihaleleri ger\u00e7ekle\u015fti. Baz\u0131lar\u0131 g\u00fcl\u00fcn\u00e7 derecede y\u00fcksek fiyatlar kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda sat\u0131ld\u0131. Sanat\u00e7\u0131 Beeple’\u0131n bir resim kolaj\u0131ndan olu\u015fan bir JPEG (g\u00f6rsel dosyas\u0131), 11 Mart 2021’de 69 milyon dolara sat\u0131ld\u0131.[9]<\/a> Sanat eserleri tabii ki kripto para birimleriyle de\u011fil, ger\u00e7ek ABD dolar\u0131yla sat\u0131ld\u0131. Fiyatlar h\u0131zla d\u00fc\u015fmeye ba\u015flad\u0131. Sadece bir ay sonra, 16 Nisan\u2019da bir NFT’nin ortalama fiyat\u0131 4000 $ ‘dan 1400 $’ a d\u00fc\u015ft\u00fc.[10]<\/a> Bu % 65’lik bir kay\u0131p anlam\u0131na gelir. Bir \u0130ngiliz m\u00fczisyen olan Jacob Collier, hayranlar\u0131n\u0131n blokzincir karbon emisyonlar\u0131n\u0131n iklim \u00fczerindeki etkisi hakk\u0131ndaki bir protesto f\u0131rt\u0131nas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan m\u00fczi\u011fini \u00fcretmek i\u00e7in kullan\u0131lan dosyalar\u0131n NFT m\u00fczayedesini iptal etti.<\/p>\n\n\n\n

Dijital ekonominin b\u00fcy\u00fcmesi, sanat\u00e7\u0131lar i\u00e7in, \u00f6zellikle m\u00fczisyenler gibi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 dijital olarak kolayca payla\u015f\u0131labilenler i\u00e7in \u00f6zel sorunlar yarat\u0131yor. \u015eu anda b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde konserlerden elde edilen gelire bel ba\u011flayan m\u00fczisyenler, Covid\u2019den sert bir \u015fekilde etkilendi. Ama bir kez daha: Blokzincir \u00e7\u00f6z\u00fcm de\u011fil. Cevap, sanat\u00e7\u0131lar\u0131n kay\u0131t \u015firketlerini, Spotify, Tidal ve iTunes gibi yay\u0131n hizmetlerini kendilerine d\u00fczg\u00fcn \u00f6deme yapmaya zorlamak i\u00e7in yapacaklar\u0131 toplu eylemlerdir.<\/p>\n\n\n\n

Alternatif blokzincirleri – Ripple<\/h3>\n\n\n\n

Kripto paralar hakk\u0131ndaki tart\u0131\u015fmalarda Ripple, bazen Bitcoin blokzinciri ile ilgili sorunlar\u0131 ortadan kald\u0131ran bir kripto para \u00f6rne\u011fi olarak sunuluyor. Ripple, ger\u00e7ek anlamda bir kripto para de\u011fil, bir \u015firkettir. Ripple Labs Inc \u015firketi, XRP isimli paran\u0131n 100 milyar biriminin tamam\u0131n\u0131 kendisi yaratt\u0131. XRP, Bitcoin ve Ethereum’dan sonra toplam de\u011fer a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc en b\u00fcy\u00fck kripto para birimidir. Bu parada madencilik yok ve i\u015flemler, ba\u015flang\u0131\u00e7ta Ripple Labs Inc. taraf\u0131ndan \u00f6nerilen, g\u00fcvenilir sunuculardan olu\u015fan bir sistem taraf\u0131ndan do\u011frulan\u0131r. Di\u011fer kripto paralar\u0131n aksine merkezidir ve tek bir \u015firkete aittir.<\/p>\n\n\n\n

Ripple Labs Inc, RippleNet \u00fcyesi olan bankalar aras\u0131nda para transferi yapmak i\u00e7in xCurrent ileti\u015fim protokol\u00fcn\u00fc de geli\u015ftirdi. Bunun blokzincir veya herhangi bir kripto para ile ilgisi yoktur ve birka\u00e7 banka, bunu uluslararas\u0131 banka havaleleri i\u00e7in mevcut SWIFT sistemine ek olarak kullan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Ripple Labs Inc, bankalar\u0131n XRP birimlerini kullanarak daha fazla transfer ger\u00e7ekle\u015ftirmesine izin vermek i\u00e7in xCurrent’\u0131 geni\u015fleten xRapid sistemini de sat\u0131yor. Tipik olarak banka, transferden hemen \u00f6nce bir \u00fclkede XRP coinlerini sat\u0131n al\u0131r ve al\u0131c\u0131 banka bunlar\u0131 ald\u0131ktan hemen sonra satard\u0131. Bu, XRP’nin me\u015fruiyetini art\u0131rmaya yard\u0131mc\u0131 olmaktan biraz daha fazlas\u0131n\u0131 yapar.<\/p>\n\n\n\n

Ripple’\u0131n Bitcoin ve blokzincir ile ortak y\u00f6nlerinden biri, baz\u0131 ki\u015fileri zenginle\u015ftirilmesidir. CEO Brad Garlinghouse, kurucu ortak Chris Larsen ve bir ba\u015fka kurucu, yarat\u0131lan t\u00fcm XRP paralar\u0131n\u0131n % 20’sini kendilerine ay\u0131rd\u0131lar ve \u015fimdiye kadar 1,4 milyar dolarl\u0131k ger\u00e7ek para kazanmaya yetecek kadar satt\u0131lar. Ripple’\u0131n da bir ICO’su vard\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Ripple hakk\u0131ndaki bilgilerin \u00e7o\u011fu, ABD SEC’in (Menkul K\u0131ymetler ve Borsa Komisyonu) Ripple Labs Inc ve tek tek kurucular\u0131 aleyhine a\u00e7\u0131lan iddianameden geliyor.[11]<\/a> \u0130ddianame 22 Aral\u0131k 2020’de yay\u0131nland\u0131 ve Ripple Labs Inc ve kurucular\u0131n\u0131n menkul k\u0131ymet doland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Dahili e-postalar\u0131n Ripple\u2019\u0131n para transferi i\u015finin karl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve Ripple Labs Inc\u2019in XRP coinlerinin sat\u0131\u015f\u0131na ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu g\u00f6sterdi\u011fini ortaya koyuyor. XRP \u015fu anda baz\u0131 dijital para borsalar\u0131nda ask\u0131ya al\u0131nd\u0131 ve Ripple’\u0131n gelece\u011fi pek parlak g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. Ripple, ba\u015fka bir Ponzi d\u00fcmenidir.<\/p>\n\n\n\n

Teknoloji ve demokrasi<\/h3>\n\n\n\n

Baz\u0131 kripto para merakl\u0131lar\u0131, blokzincirin mevcut durumdan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak dijital bir demokrasiyi geli\u015ftirmek i\u00e7in kullan\u0131labilece\u011fini iddia ediyor. Bu fikrin savunucular\u0131ndan biri, ayn\u0131 zamanda \u201cDijital Otonom Organizasyonlar\u201d\u0131 (DAO) da savunan Ethereum’un kurucusu Vitalik Buterin’dir (bu arada DAO\u2019lar\u0131n demokrasinin tam da z\u0131tt\u0131nda yer ald\u0131\u011f\u0131 daha sonradan ortaya \u00e7\u0131kt\u0131). Kurallar ve ilkeler, blokzincire i\u00e7kindir ve kurallara uymak i\u00e7in gereken eylemler otomatik olarak ger\u00e7ekle\u015ftirilir. Bu, toplumu robotlara devretmek gibidir. Ayn\u0131 \u015fekilde bu, demokratik olarak se\u00e7ilmi\u015f h\u00fck\u00fcmetlerin ekonomi politikalar\u0131n\u0131 kapitalistlerin \u00f6nceliklerinin aleyhine de\u011fi\u015ftirmelerini engellemek i\u00e7in merkez bankalar\u0131n\u0131n kat\u0131 parasalc\u0131 kurallar \u00e7er\u00e7evesinde “\u00f6zerkli\u011fe” sahip olmas\u0131 konusundaki kapitalist \u0131srara benziyor.<\/p>\n\n\n\n

Blokzincir teknolojisinin di\u011fer destek\u00e7ileri, gelecekteki toplumun demokrasiyi ve halk\u0131n \u00fcretim, da\u011f\u0131t\u0131m ve t\u00fcketim \u00fczerindeki demokratik kontrol\u00fcn\u00fc sa\u011flamak i\u00e7in a\u00e7\u0131k bir veri payla\u015f\u0131m teknolojisine ihtiya\u00e7 duyaca\u011f\u0131n\u0131 iddia ediyor. Bu do\u011fru. B\u00fcy\u00fck miktarda veriyi h\u0131zl\u0131 ve ucuz bir \u015fekilde kullanma yetene\u011fi, toplumun y\u00f6netimini \u00e7ok daha kolay hale getirecek ve \u00e7ok daha az emek zaman\u0131 gerektirecektir. Bunun potansiyel bir \u00f6rne\u011fi, sa\u011fl\u0131k hizmetlerinde b\u00fcy\u00fck verinin kullan\u0131lmas\u0131d\u0131r. T\u00fcm d\u00fcnya n\u00fcfusunun sa\u011fl\u0131k kay\u0131tlar\u0131n\u0131 i\u00e7eren bir veri taban\u0131n\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fcz teknolojisi ile ger\u00e7ekle\u015ftirmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Cep telefonlar\u0131n\u0131n h\u0131zla yayg\u0131nla\u015fmas\u0131, en \u00fccra k\u00f6ylerdeki insanlar\u0131n bunun bir par\u00e7as\u0131 olabilece\u011fi anlam\u0131na geliyor. Bu, yeni hastal\u0131klar\u0131n \u00e7ok erken te\u015fhis edilebilece\u011fi, tedavilerin etkinli\u011finin ve yan etkilerinin izlenebilece\u011fi, en nadir g\u00f6r\u00fclen hastal\u0131klar i\u00e7in tedavi veya tedavilerin bulunabilece\u011fi anlam\u0131na gelir. Bug\u00fcn bunu yapman\u0131n \u00f6n\u00fcnde ciddi bir teknik engel yok. Ancak bu ger\u00e7ekle\u015fmez \u00e7\u00fcnk\u00fc; (a) d\u00fcnyan\u0131n yoksul b\u00f6lgelerinde cep telefonlar\u0131na ve b\u00f6yle bir sistemin par\u00e7as\u0131 olacak e\u011fitime sahip yeterli sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 yoktur, (b) h\u00fck\u00fcmetler, b\u00f6ylesi bir projenin finansman\u0131 i\u00e7in d\u00fcnya silah harcamalar\u0131n\u0131n \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u0131sm\u0131ndan dahi feragat etmeyeceklerdir, (c) b\u00f6yle bir sistemdeki bilgiler ila\u00e7 firmalar\u0131 i\u00e7in \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir de\u011fere sahip olacakt\u0131r ve bu bilgilerin payla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in bunlar m\u00fccadele ederler. Engeller teknik de\u011fil, siyasi ve sosyaldir. \u00c7ok b\u00fcy\u00fck veri tabanlar\u0131n\u0131n nas\u0131l verimli bir \u015fekilde yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 ve y\u00f6netilece\u011fini zaten biliyoruz. Blockzincir, rekabete dayal\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in son derece verimsizdir. Bitcoin Blokzinciri, \u00e7o\u011fu “b\u00fcy\u00fck veri” veri taban\u0131na k\u0131yasla \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fckt\u00fcr -350 GB-, ancak i\u00e7indeki verilere eri\u015fim, a\u015f\u0131r\u0131 derecede pahal\u0131 ve yava\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u0130nsanlar, blokzincirde veri payla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fcn a\u00e7\u0131k oldu\u011funu iddia ediyor. Blokzincirler 12 y\u0131ldan fazla bir s\u00fcredir var. H\u0131zla geli\u015fen teknoloji d\u00fcnyas\u0131nda halihaz\u0131rda in\u015fa edilmi\u015f birka\u00e7 uygulama olmal\u0131yd\u0131. Bildi\u011fim kadar\u0131yla ger\u00e7ek blokzincir \u00fcst\u00fcne kurulu, ba\u015far\u0131l\u0131 uygulama yok. Blokzincir, gelecek de\u011fil.<\/p>\n\n\n\n

Demokrasiye yard\u0131mc\u0131 olmak i\u00e7in teknoloji kullan\u0131m\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir \u00f6rne\u011fi, \u015eili’deki Salvador Allende’nin 1970-1973 sol h\u00fck\u00fcmeti s\u0131ras\u0131nda uygulanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan “siber planlama” deneyleriydi.[12]<\/a> Hatta “b\u00fcy\u00fck veri” i\u00e7in ilk fikirlerin sosyalist planlamadaki bu deneyden geldi\u011fi iddia edildi. 1970 y\u0131l\u0131nda teknoloji, Allende h\u00fck\u00fcmetinin istedi\u011fi her \u015feyi sa\u011flayacak kapasiteye sahip de\u011fildi. Bilgisayarlar yava\u015ft\u0131, pahal\u0131yd\u0131, d\u00fc\u015f\u00fck veri kapasitesine sahipti ve her hal\u00fckarda ABD, bilgisayar teknolojisinin \u015eili’ye ihracat\u0131n\u0131 engelliyordu. Ama siber deneyin as\u0131l ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131 Allende\u2019nin \u015eili silahl\u0131 kuvvetlerinin kli\u015fele\u015fmi\u015f tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131na g\u00fcvenerek General August Pinochet’i savunma bakan\u0131 olmaya davet etmesiyle ger\u00e7ekle\u015fti. Pinochet, Allende\u2019nin \u00f6l\u00fcm\u00fcne ve 17 y\u0131ll\u0131k askeri diktat\u00f6rl\u00fc\u011fe yol a\u00e7an askeri darbeye \u00f6nderlik etti. Pinochet’nin siber planlamaya ihtiyac\u0131 yoktu. Ekonominin kontrol\u00fcn\u00fc milyarderlere, \u015eili halk\u0131n\u0131n demokratik \u00f6zlemlerini i\u015fkencecilerin insaf\u0131na b\u0131rakt\u0131. \u0130ronik bir \u015fekilde monetarist iktisat\u00e7\u0131 Milton Friedman, General Pinochet diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn dan\u0131\u015fmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapt\u0131. Friedman\u2019\u0131n para hakk\u0131ndaki fikirleri, Bitcoin’in arkas\u0131ndaki fikirlerdir.<\/p>\n\n\n\n

D\u00fcnyan\u0131n kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fu sorunlar\u0131n teknolojik bir \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc yok. Sorunlar e\u015fitsizlikten, demokrasi eksikli\u011finden, kapitalizmin do\u011fas\u0131ndan kaynaklan\u0131yor. Bu temel sosyal hastal\u0131klar\u0131n \u00fcstesinden gelirsek. daha iyi bir d\u00fcnya yaratmak i\u00e7in teknolojiyi kullanabiliriz; e\u011fer sosyal sorunlar\u0131 \u00e7\u00f6zemezsek teknoloji bizim i\u00e7in bunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fc sa\u011flayamaz.<\/p>\n\n\n\n

Bu yaz\u0131 etelgraf.com sitesinden al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r (yaz\u0131n\u0131n orijinali<\/a> 4 par\u00e7a halinde yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r)<\/em><\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

Notlar<\/h3>\n\n\n\n

1. <\/a> Ki\u015fisel bir a\u00e7\u0131klama: 2008’de Bitcoin ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda \u0130stanbul Bilgi \u00dcniversitesi Bilgisayar Bilimleri B\u00f6l\u00fcm\u00fc’ndeydim. Kontrol\u00fcm\u00fcz alt\u0131nda yakla\u015f\u0131k 200 bilgisayar\u0131m\u0131z vard\u0131. Departman b\u00fcnyesinde bu bilgisayarlar\u0131 gece ve hafta sonlar\u0131 Bitcoin madencili\u011fi yapmak i\u00e7in kullanmam\u0131z \u00f6nerildi. O zamanlar bunu yapmak nispeten daha h\u0131zl\u0131 ger\u00e7ekle\u015fecekti. San\u0131r\u0131m haftada en az 50 Bitcoin \u00e7\u0131karabilirdik. Bug\u00fcnk\u00fc fiyatlarla bu madencilik faaliyeti, ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi her hafta i\u00e7in 2,5 milyon dolar de\u011ferine sahip olacakt\u0131. \u00dcniversitenin, amac\u0131 e\u011fitim olan bir vakfa ait olmas\u0131, kullan\u0131lacak bilgisayar ve elektri\u011fin vak\u0131f m\u00fclkiyeti olmas\u0131 ve b\u00f6ylesi bir faaliyetin vakf\u0131n paras\u0131n\u0131n uygunsuz bir \u015fekilde kullan\u0131lmas\u0131 anlam\u0131na gelece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm i\u00e7in buna itiraz ettim. \u0130tiraz\u0131m kabul edildi ve madencilik yap\u0131lmad\u0131. Baz\u0131 Bitcoin savunucular\u0131 beni aptal olarak g\u00f6r\u00fcr. Belki Bilgi’nin \u00fcst y\u00f6netimi de bana k\u0131zard\u0131 -en az\u0131ndan birka\u00e7 y\u0131l sonra Bitcoin fiyatlar\u0131 y\u00fckseldikten sonra-, ama bu fikri onlar\u0131n \u00f6n\u00fcne asla getirmedim. Ald\u0131\u011f\u0131m pozisyonun do\u011fru oldu\u011funa inan\u0131yorum.<\/p>\n\n\n\n

2. <\/a> George Soros ve Rothschildler gibi Yahudi kapitalistleri, bu s\u00f6zde komplolarda b\u00fcy\u00fck yer tutuyor. Asl\u0131nda anti-semitik (Yahudi d\u00fc\u015fman\u0131) olan bu sahte antikapitalizm, Nazileri 1933’te Almanya’da iktidara getiren ideolojinin bir par\u00e7as\u0131.<\/p>\n\n\n\n

3. <\/a> 2018\u2019de yazd\u0131\u011f\u0131m makale: https:\/\/t24.com.tr\/yazarlar\/chris-stephenson\/bilgisayar-bilimcisi-gozuyle-kripto-para-ve-yatirimciya-tavsiyeler,18768<\/a><\/p>\n\n\n\n

4. <\/a> Charles Ponzi, 1920’lerde ABD’li bir doland\u0131r\u0131c\u0131yd\u0131. \u00c7ok y\u00fcksek getiri teklifiyle yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131 \u201cyat\u0131r\u0131m fonu\u201dna \u00e7ekiyordu. Ancak ilk yat\u0131r\u0131mc\u0131lara y\u00fcksek getiri, daha sonraki yat\u0131r\u0131mc\u0131lar taraf\u0131ndan \u00f6denen parayla \u00f6deniyordu. T\u00fcrkiye’deki \u201c\u00c7iftlik Bankas\u0131\u201d b\u00f6yle bir doland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k \u00f6rne\u011fidir. 2010’dan beri tutuklamalar\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda bir saadet zinciri listesi, bu t\u00fcrl\u00fc doland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131klar\u0131n \u00e7o\u011funun kripto para birimleri i\u00e7erdi\u011fini g\u00f6steriyor.<\/p>\n\n\n\n

5. <\/a> De Veries, Alex; Bitcoin\u2019s energy consumption is underestimated: A market dynamics approach<\/em>; Energy Research & Social Science 70 (2020) 101721<\/p>\n\n\n\n

6. <\/a> De Vries, Alex; Renewable Energy Will Not Solve Bitcoin\u2019s Sustainability Problem<\/em> Joule 3, 891\u2013898; 17 Nisan 2019<\/p>\n\n\n\n

7. <\/a> https:\/\/www.statista.com\/statistics\/1200477\/bitcoin-mining-by-country<\/a><\/p>\n\n\n\n

8. <\/a> https:\/\/www.stephendiehl.com\/posts\/crypto.html<\/a><\/p>\n\n\n\n

9. <\/a> https:\/\/www.nytimes.com\/2021\/03\/11\/arts\/design\/nft-auction-christies-beeple.html<\/a><\/p>\n\n\n\n

10. <\/a> https:\/\/www.bloomberg.com\/news\/articles\/2021-04-03\/nft-price-crash-stirs-debate-on-whether-stimulus-led-fad-is-over<\/a><\/p>\n\n\n\n

11. <\/a> https:\/\/static1.squarespace.com\/static\/5ac136ed12b13f7c187bdf21\/t\/5fe2c21fb47c395086f89430\/1608696357583\/SEC+v+ripple+.pdf<\/a><\/p>\n\n\n\n

12. <\/a> Espejo, R. (2014); Cybernetics of Governance: The Cybersyn Project 1971\u20131973. Social Systems and Design, 71\u201390.<\/em> doi:10.1007\/978-4-431-54478-4_3<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bitcoin[1] ve di\u011fer kripto paralar yaln\u0131zca \u00e7evresel bir felaket de\u011fil; bunlar ayn\u0131 zamanda a\u015f\u0131r\u0131 sa\u011f, gerici bir ideolojiye de dayan\u0131yor. Kripto paralara olan ilgi, Bitcoin’in fiyat\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k 60 bin dolar\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1926,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[653,41,655,654,657,658,656],"class_list":["post-1925","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gundem","tag-bitcoin","tag-chris-stephenson","tag-gamestore","tag-kripto-para","tag-nft","tag-ponzi","tag-ripple"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marx-21.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1925","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marx-21.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marx-21.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marx-21.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marx-21.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1925"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/marx-21.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1925\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1934,"href":"https:\/\/marx-21.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1925\/revisions\/1934"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marx-21.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1926"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marx-21.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1925"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marx-21.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1925"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marx-21.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1925"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}