{"id":1759,"date":"2020-06-24T20:49:55","date_gmt":"2020-06-24T17:49:55","guid":{"rendered":"https:\/\/marx-21.net\/?p=1759"},"modified":"2020-11-03T15:10:04","modified_gmt":"2020-11-03T12:10:04","slug":"karl-marx-komunist-devrimci-cevreci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/marx-21.net\/?p=1759","title":{"rendered":"Karl Marx: Kom\u00fcnist, Devrimci… \u00c7evreci?"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

2018 Deutscher Prize \u00f6d\u00fcl\u00fc sahibi, kapitalizmin do\u011fan\u0131n genel metabolizmas\u0131n\u0131 bozmas\u0131na dair Karl Marx\u2019\u0131n radikal anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 tart\u0131\u015f\u0131yor.[*]<\/a><\/em><\/p>\n\n\n\n

Karl Marx\u2019s Ecosocialism kitab\u0131n\u0131n giri\u015finde uzun y\u0131llar \u00e7evrecilerin \u2013 hatta marksistlerin bile \u2013 Marx\u2019\u0131n Prometheus\u2019\u00e7u <\/strong>bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na sahip oldu\u011funa ve kapitalizm alt\u0131nda teknolojinin geli\u015fmesini ele\u015ftirmedi\u011fine inand\u0131klar\u0131n\u0131 yazd\u0131n. Bu inan\u0131\u015f\u0131n kayna\u011f\u0131 ne ve yak\u0131n ge\u00e7mi\u015fe kadar neden kal\u0131c\u0131 oldu?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bunun en bariz nedenlerinden bir tanesi Marx\u2019\u0131n Kapital\u2019i bitirmemi\u015f olmas\u0131. Marx, son y\u0131llar\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir hevesle do\u011fa bilimleri \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015ft\u0131, ama yeni ke\u015ffetti\u011fi \u015feyleri Kapital\u2019e uyarlayamad\u0131. Ekolojik meseleleri \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ciltte \u2013 \u00f6zellikle toprak rant\u0131 teorisinin yeni yaz\u0131m\u0131nda \u2013 ayr\u0131nt\u0131s\u0131yla i\u015flemek istese de bunu nihayetine erdiremedi. Kapital\u2019in ikinci cildinin bile yay\u0131mland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6remedi. Bunun yerine Marx, do\u011fal bilimler \u00fczerine bir dizi defter b\u0131rakt\u0131 geride. Maalesef kimse bunlar\u0131 \u00f6nemsemedi \u2013 hatta bug\u00fcne kadar \u00e7ok az kimse bunlar\u0131 okudu \u2013 ve bunlar \u00e7ok uzun bir zaman yay\u0131mlanmad\u0131 bile. \u015eimdi MEGA bunlar\u0131 d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde yay\u0131ml\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Bu ihmalin sebebi ne?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bence geleneksel marksizm denilen ak\u0131m, Marx\u2019\u0131n materyalist projesini insanl\u0131k tarihi ve do\u011fa da dahil evrendeki her \u015feyi a\u00e7\u0131klayan, kapal\u0131 bir diyalektik sistem olarak ele ald\u0131. Bu anlamda marksistler onun iktisadi elyazmalar\u0131na yeterli \u00f6nemi g\u00f6stermediler ve Marx\u2019\u0131n tamamlanmam\u0131\u015f Kapital\u2019inin temelleri olan not defterleri onlar\u0131n daha da az ilgisini \u00e7ekti.<\/p>\n\n\n\n

Tabii ki kadir-i mutlak Marx anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 reddeden marksistler de oldu. Onlar bug\u00fcn \u201cbat\u0131 marksistleri\u201d olarak biliniyor. Fakat geleneksel marksizmi reddederken geleneksel marksizmin kurucusu olarak g\u00f6rd\u00fckleri Engels\u2019i de k\u0131nad\u0131lar. Engels\u2019i Marx\u2019\u0131n kapitalist toplumun diyalektik ele\u015ftirisini evrenin bilimsel sistemine do\u011fru geni\u015fletmekle su\u00e7lad\u0131lar. Sonu\u00e7 olarak bat\u0131 marksistleri, Engels\u2019i ve onun do\u011fan\u0131n diyalekti\u011fini kovduklar\u0131nda kendi analizlerinde do\u011fa unsurunu ve do\u011fal bilimleri de d\u0131\u015flam\u0131\u015f oldular. Nihayetinde Marx\u2019\u0131n do\u011fa bilimleriyle olan s\u0131k\u0131 ili\u015fkisi hem gelenekseller hem de bat\u0131l\u0131lar taraf\u0131ndan reddedilmi\u015f odu.<\/p>\n\n\n\n

Fakat bug\u00fcn kimse Marx\u2019\u0131n teorisinin her \u015feye g\u00fcc\u00fc yetti\u011fine art\u0131k inanm\u0131yor ve MEGA, Marx\u2019\u0131n do\u011fa bilimleriyle olan m\u00fcnasebetini a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcn\u00fcr hale getiriyor. Bu y\u00fczden Marx\u2019\u0131n yaz\u0131lar\u0131na yeni bir a\u00e7\u0131dan yakla\u015fmal\u0131y\u0131z. Bu, yeni materyallerle Marx\u2019\u0131n projesinin a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131ndan verimli bir bi\u00e7imde yararlanma f\u0131rsat\u0131 tan\u0131yor. Ba\u015fka bir deyi\u015fle onun hem iktisadi elyazmalar\u0131na hem de do\u011fa bilimleri \u00fczerine tuttu\u011fu notlara bakarak 21. yy.da kapitalizmin ekolojik ele\u015ftirisini nas\u0131l geli\u015ftirebilece\u011fimizi Marx\u2019tan \u00f6\u011frenebiliriz. Neoliberal kapitalizmin insanl\u0131\u011f\u0131 ciddi bir ekolojik krizin i\u00e7ine s\u00fcr\u00fckledi\u011fi bu g\u00fcnlerde bu, sol i\u00e7in acil bir politik ve teorik g\u00f6revdir.<\/p>\n\n\n\n

Senin kitab\u0131n Marx\u2019\u0131n kapitalizmin ekolojik ele\u015ftirisine adanm\u0131\u015f; Paul Burkett ve John Bellamy Foster gibi ekososyalistlerin y\u00fcklendi\u011fi g\u00f6revi s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor. Marx\u2019\u0131n ekolojik analizinin bug\u00fcnk\u00fc sol ve \u00e7evreciler i\u00e7in neden \u00f6nemli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsun?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Evet, benim giri\u015fti\u011fim \u015fey Foster ve Burkett\u2019in savundu\u011fu \u201cmetabolik \u00e7atlak\u201d teorisinin a\u00e7\u0131k bir devam\u0131 ve kitab\u0131m\u0131n hedeflerinden bir tanesi Jason W. Moore\u2019un yak\u0131n d\u00f6nemki ele\u015ftirisine kar\u015f\u0131 metabolik \u00e7atlak fikrini savunmak. Bug\u00fcn kapitalizm alt\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclen kitlesel \u00fcretim ve t\u00fcketimin do\u011fa \u00fczerinde \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir etkisinin oldu\u011fu ve ekolojik kriz yaratt\u0131\u011f\u0131 olduk\u00e7a a\u015fikar. Bu nedenle marksist teori mevcut duruma kar\u015f\u0131 kapitalizmi a\u015fan, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir toplum tasarlanmas\u0131 talebini y\u00fckseltmeli. Kapitalizm ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir \u00fcretimin fiziki ko\u015fullar\u0131 birbiriyle uyumsuzdur. Bu, ekososyalizmin temel anlay\u0131\u015f\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Naomi Klein\u2019\u0131n \u0130\u015fte Bu Her \u015eeyi De\u011fi\u015ftirir<\/em> kitab\u0131, 21 yy.da bir ekososyalist proje i\u00e7in yeni bir tasavvura kap\u0131 a\u00e7an marksizme ait metabolik \u00e7atlak fikrinin yeniden do\u011fmas\u0131n\u0131n nas\u0131l m\u00fcmk\u00fcn olabilece\u011fine dair ikna edici ve g\u00fc\u00e7l\u00fc bir analiz sa\u011fl\u0131yor. Bu t\u00fcr radikal hareketlerin \u00e7oktan ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve ama\u00e7lar\u0131n\u0131n ger\u00e7ekten \u00e7abalamaya de\u011fer oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Klein\u2019\u0131n belirtti\u011fi gibi 2100\u2019e kadar ortalama k\u00fcresel s\u0131cakl\u0131k art\u0131\u015f\u0131n\u0131n 2 o<\/sup>C ile s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmak isteniyorsa sanayile\u015fmi\u015f \u00fclkelerin bug\u00fcnden ba\u015flayarak her sene karbon emisyonlar\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fck oranda azaltmalar\u0131 \u015fartt\u0131r. Fakat kapitalist k\u00fcresel elitler ve \u015firketler i\u00e7in bu m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil, \u00e7\u00fcnk\u00fc sermaye birikiminin gerekli ko\u015fullar\u0131 ile b\u00f6ylesi bir projenin birbirine z\u0131t oldu\u011funu biliyorlar.<\/p>\n\n\n\n

Karbon emisyonlar\u0131ndaki gerekli azal\u0131\u015fa ula\u015fmak i\u00e7in Paris Antla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131n yetersiz olmas\u0131n\u0131n nedeni budur, fakat Trump, bu d\u00fczeydeki azal\u0131\u015f\u0131 bile kabul etmiyor. K\u00fcresel elitlerin iklim de\u011fi\u015fikli\u011fine kar\u015f\u0131 ciddi tedbirler alma konusundaki yetersizliklerine on y\u0131llard\u0131r s\u00fcrekli \u015fahit oluyoruz. Sorunun sadece neoliberalizm olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, kapitalizmin kendisi oldu\u011funu anlamam\u0131z gerek. Bu y\u00fczden Klein a\u00e7\u0131k\u00e7a ekososyalizmi savunuyor: \u201cyerli halklardan gelecek ku\u015faklara kar\u015f\u0131 olan y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler ve hayata dair her \u015feyin birbirine ba\u011fl\u0131 oldu\u011funun \u00f6\u011frenilmesi ile birlikte demokratik ekososyalizmin yeni bi\u00e7imi, insanl\u0131\u011f\u0131n kolektif devam\u0131n\u0131 sa\u011flayacak en iyi yoldur<\/em>\u201d. K\u0131z\u0131l ile ye\u015fil aras\u0131ndaki uzla\u015fmazl\u0131k giderilmeli.<\/p>\n\n\n\n

Kitab\u0131n\u0131n ilk yar\u0131s\u0131 Marx\u2019\u0131n insanla do\u011fa aras\u0131ndaki metabolizma \u00fczerine yo\u011funla\u015f\u0131yor. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u015fahit oldu\u011fumun \u00e7e\u015fitli ekolojik krizlere kar\u015f\u0131 ekososyalistlerin metabolik \u00e7atlak teorisini nas\u0131l kulland\u0131klar\u0131ndan biraz bahseder misin? Marx\u2019\u0131n teorisi, di\u011fer ekolojik teorilerden nas\u0131l farkl\u0131la\u015f\u0131yor?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Marx, sermayenin yok edici g\u00fcc\u00fcn\u00fcn a\u00e7\u0131k\u00e7a tan\u0131mlad\u0131 ve do\u011fan\u0131n genel metabolizmas\u0131n\u0131n tahrip edilmesinin insanl\u0131\u011f\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir ve \u00f6zg\u00fcr geli\u015fiminin fiziki ko\u015fullar\u0131na zarar verece\u011fini tart\u0131\u015ft\u0131. \u00dcretici g\u00fc\u00e7lerin kapitalist geli\u015fiminin do\u011fas\u0131nda yer alan gasp\u00e7\u0131 karakteri, bizi gelece\u011fin toplumuna ta\u015f\u0131yamaz.<\/p>\n\n\n\n

Marx sermayenin mant\u0131\u011f\u0131n\u0131n sonsuz do\u011fal d\u00f6ng\u00fcden nas\u0131l sapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve sonu\u00e7ta insanlar ve do\u011fa aras\u0131ndaki metabolik etkile\u015fimde yaratt\u0131\u011f\u0131 \u00e7e\u015fitli uyumsuzluklar\u0131 analiz etme i\u015fine giri\u015fti. Bu noktay\u0131 Justus von Liebig\u2019in modern gasp tar\u0131m\u0131 \u2013 Raubbau<\/em>; topraktan olabildi\u011fince fazla besini \u00e7ekip bunlar\u0131 yerine koymayan tar\u0131m \u2013 ele\u015ftirisini referans analiz etti. Gasp tar\u0131m\u0131, topraktan s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir verim elde edilmesinin fiziki ko\u015fullar\u0131na temelden z\u0131tl\u0131k arz eden kar maksimizasyonuna dayan\u0131r. Bu nedenle sermayenin de\u011fer bi\u00e7me mant\u0131\u011f\u0131 ile do\u011fan\u0131n metabolizmas\u0131 aras\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir u\u00e7urum olu\u015fur. Bu da insan\u0131n do\u011fayla etkile\u015fiminde metabolik \u00e7atlaklar olu\u015fmas\u0131na neden olur.<\/p>\n\n\n\n

Her ne kadar Kapital\u2019de metabolik \u00e7atlak sorunu \u00e7o\u011funlukla topra\u011f\u0131n t\u00fckenmi\u015fli\u011fi ile ili\u015fkisi \u00fczerinden ele al\u0131nm\u0131\u015f olsa da kapsam\u0131 bununla s\u0131n\u0131rl\u0131 tutmaya gerek yok. Ger\u00e7ekte Marx\u2019\u0131n kendisi son y\u0131llar\u0131nda bu teorik anlay\u0131\u015f\u0131 farkl\u0131 meselelere de \u2013 \u00f6rne\u011fin ormans\u0131zla\u015ft\u0131rma ve hayvanc\u0131l\u0131k \u00fczerinde \u2013 uygulad\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla bug\u00fcn bu teorik \u00e7er\u00e7evenin halihaz\u0131rdaki \u00e7evre krizinde bir ara\u00e7 olarak kullan\u0131lmas\u0131 giri\u015fimlerini g\u00f6rseydi bundan mutlu olurdu. Longo\u2019nun deniz ekolojisi, Ryan Gunderson\u2019un hayvanc\u0131l\u0131k i\u015fletmeleri, Del Weston\u2019\u0131n iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, Marx\u2019\u0131n metabolik \u00e7atlak teorisinin ekososyalist uygulamalar\u0131na m\u00fckemmel \u00f6rneklerdir.<\/p>\n\n\n\n

Ekososyalist yakla\u015f\u0131mla di\u011fer ekolojik teoriler aras\u0131ndaki en a\u00e7\u0131k farkl\u0131l\u0131k, kapitalist sistem devam etti\u011fi m\u00fcddet\u00e7e \u00fcretimin fiziki ko\u015fullar\u0131nda ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir gerileme ya\u015fanaca\u011f\u0131 anlay\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Ba\u015fka bir ifadeyle ye\u015fil kapitalizmin bir \u015fekilde yak\u0131n gelecekte m\u00fcmk\u00fcn olaca\u011f\u0131na d\u00f6n\u00fck inat\u00e7\u0131 liberal inan\u0131\u015f\u0131n aksine piyasa sistemi, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir \u00fcretim i\u00e7in iyi bir arabulucu i\u015flevi yerine getiremez. Zaman\u0131m\u0131z \u00e7ok k\u0131s\u0131tl\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Bu ko\u015fullar alt\u0131nda karbon ticareti veya di\u011fer piyasa i\u015flemlerinin iklim de\u011fi\u015fikli\u011fine \u00e7are olabilece\u011fine d\u00f6n\u00fck liberal umut, olsa olsa dikkatimizi ger\u00e7ek tehlike ve tehditten uzakla\u015ft\u0131rmaya yarayacak, ideolojik bir ara\u00e7 olabilir; sanki \u00fcretim tarz\u0131n\u0131n radikal de\u011fi\u015fikli\u011fi i\u00e7in bilin\u00e7li m\u00fcdahalemize gerek yokmu\u015f da piyasa, bu sorunu otomatik bir \u015fekilde \u00e7\u00f6zebilirmi\u015f gibi. Bu anlamda liberaller \u00e7ok tehlikeli.<\/p>\n\n\n\n

Kitab\u0131n\u0131n ikinci k\u0131sm\u0131 Marx\u2019\u0131n kapitalizm alt\u0131nda \u201cak\u0131lc\u0131 tar\u0131m\u201d bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na ve ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fck\u00e7e bu bak\u0131\u015f\u0131 zamanla nas\u0131l de\u011fi\u015ftirdi\u011fine odaklan\u0131yor. Marx, kapitalizmin yaratt\u0131\u011f\u0131 ekolojik y\u0131k\u0131m\u0131n yine onun s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde \u00e7\u00f6z\u00fclemeyece\u011fi sonucuna m\u0131 ula\u015ft\u0131?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Gen\u00e7 Marx teknolojinin kapitalist geli\u015fimi ve do\u011fa bilimleri konusunda olduk\u00e7a iyimserdi. Bu nedenle onun s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir sosyalist tar\u0131m\u0131n ko\u015fullar\u0131n\u0131 yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. Fakat Kapital\u2019i yazarken kapitalist \u00fcretimin temel hedefinin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir \u00fcretim de\u011fil, sermayenin de\u011ferlemesi oldu\u011funu vurgulamaya ba\u015flad\u0131. Marx fark\u0131na vard\u0131 ki nihayetinde sermaye birikimi m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu m\u00fcddet\u00e7e [kapitalistler i\u00e7in] d\u00fcnyan\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n ya\u015fanamaz hale gelmesinin bir \u00f6nemi yok.<\/p>\n\n\n\n

Bununla paralel olarak Marx\u2019\u0131n fark\u0131na vard\u0131\u011f\u0131 di\u011fer bir \u015fey, teknolojik geli\u015fimin \u201csermayenin \u00fcretici g\u00fcc\u00fc\u201d olarak organize edilmesiydi. Bu da teknolojilerin negatif y\u00f6nlerinin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na neden olur. Bu y\u00fczden bunlar sosyalist toplumun temel ta\u015flar\u0131 olarak i\u015flev g\u00f6remez.<\/p>\n\n\n\n

Sermayenin \u00e7evre felaketinden bile kar edebilmesi, sorunu g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne seriyor. Klein\u2019\u0131n ayr\u0131nt\u0131s\u0131yla belgelendirdi\u011fi gibi bu e\u011filim, neoliberal \u201cfelaket kapitalizmi\u201dnin son on y\u0131llarda yapt\u0131klar\u0131yla a\u00e7\u0131k\u00e7a belirgin hale geliyor. E\u011fer durum buysa James O\u2019Connor\u2019\u0131n \u201csermayenin ikinci \u00e7eli\u015fkisi\u201d olarak nitelendirdi\u011fi ucuz do\u011fan\u0131n sonunun gelmesinin sermeye birikiminin \u00f6n\u00fcne b\u00fcy\u00fck bir engel olarak dikilece\u011fini farz etmek hatad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Dolay\u0131s\u0131yla sermaye, yeni i\u015f f\u0131rsatlar\u0131 \u2013 jeom\u00fchendislik, GDO\u2019lar, karbon ticareti vedo\u011fal afet sigortalar\u0131 gibi \u2013 yaratarak \u015fu anki ekolojik krizden kar sa\u011flamaya devam edebilir. Bu nedenle do\u011fan\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 kapitalist sistemin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc sa\u011flayamaz. Kapitalizm bu s\u0131n\u0131rlar\u0131n \u00f6tesinde de varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilir, ama medeniyetin \u015fu anki d\u00fczeyi belli bir s\u0131n\u0131r\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7emez. Bu y\u00fczden k\u00fcresel \u0131s\u0131nmaya kar\u015f\u0131 ciddi m\u00fcdahale, ayn\u0131 anda kapitalizme kar\u015f\u0131 bilin\u00e7li bir m\u00fccadeleyi de gerektirir.<\/p>\n\n\n\n

Ya\u015fam\u0131n\u0131n sonuna do\u011fru Marx\u2019\u0131n do\u011fal kaynaklar\u0131n mant\u0131k d\u0131\u015f\u0131 kullan\u0131m\u0131ndan dolay\u0131 olu\u015fan iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi tehlikesinin fark\u0131na vard\u0131\u011f\u0131na (150 sene \u00f6nce b\u00f6yle bir \u015feye dikkat etmek m\u00fcthi\u015f bir \u00f6ng\u00f6r\u00fc) i\u015faret ediyorsun. Marx iklim de\u011fi\u015fikli\u011fini nas\u0131l fark\u0131na vard\u0131?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Foster, John Tyndall\u2019\u0131n sera etkisi derslerine Marx\u2019\u0131n i\u015ftirak etti\u011fini belirtir. Bu sayede g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn k\u00fcresel \u0131s\u0131nma probleminin sebebinin ay\u0131rd\u0131na vard\u0131. Benim arg\u00fcman\u0131m bundan biraz farkl\u0131; Marx\u2019\u0131n bu konuya a\u015fina oldu\u011funu g\u00f6steren bir kan\u0131t yok. Tam tersine; onun Carl Fraas\u2019\u0131n Zaman \u0130\u00e7in \u0130klim ve Bitki D\u00fcnyas\u0131<\/em> (ki Marx bu kitab\u0131 1868\u2019in ba\u015flar\u0131nda okudu) \u00fczerine tuttu\u011fu not defterini inceledim. Kitap, iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin sebebi olarak sera etkisi do\u011furan gazlar\u0131n sal\u0131n\u0131m\u0131n\u0131 de\u011fil, yo\u011fun ormans\u0131zla\u015ft\u0131may\u0131 (ki bu, yerel hava ak\u0131m\u0131n\u0131 ve ya\u011f\u0131\u015f\u0131 etkiliyor) g\u00f6sterir. Fraas\u2019\u0131n analizi, Marx\u2019\u0131n kapitalist \u00fcretimin soyguncu karakteri \u00fczerine ilgisini topra\u011f\u0131n t\u00fckenmi\u015fli\u011finin \u00f6tesine ta\u015f\u0131r; hatta bir bak\u0131ma Fraas\u2019\u0131n teorisini Liebig\u2019inkinden daha de\u011ferli bulur.<\/p>\n\n\n\n

Marx g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ya\u015fanan k\u00fcresel \u0131s\u0131nman\u0131n ger\u00e7ek sebeplerini bilmiyor olsa bile bu b\u00fcy\u00fck bir eksiklik de\u011fildir; zira Marx her \u015feyi a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia eden birisi de\u011fildi. Hayat\u0131n\u0131n son an\u0131na kadar do\u011fa bilimlerinin yeni bulgular\u0131n\u0131 kendi metabolik \u00e7atlak teorisine entegre etme hevesinden vazge\u00e7medi. Bu amac\u0131na b\u00fct\u00fcn\u00fcyle ula\u015famad\u0131 ve Kapital<\/em>\u2019i tamamlayamad\u0131. Ancak onun ekonomi-politik ele\u015ftirisi son bilimsel s\u00fcre\u00e7lerle uyumlu olacak kadar esnek.<\/p>\n\n\n\n

Onun metabolik \u00e7atlak ele\u015ftirisi g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn k\u00fcresel ekolojik krizinin analizi i\u00e7in y\u00f6ntemsel bir temel sa\u011flad\u0131\u011f\u0131ndan dolay\u0131 bize bug\u00fcn d\u00fc\u015fen g\u00f6rev, ekonomi-politik ve do\u011fa bilimlerinin sentetik bir analizini geli\u015ftirip kapitalizmin radikal bir ele\u015ftirisini ortaya koyarak Marx\u2019\u0131n ekolojisinin g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ge\u00e7erlili\u011fini ispatlamak ve onu g\u00fcncellemektir. Brett Clark, Richard York ve benzerlerinin tam da yapt\u0131klar\u0131 budur.<\/p>\n\n\n\n

Britanya s\u00f6m\u00fcrgecili\u011finin \u0130rlanda\u2019da yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 toprak t\u00fckenmi\u015fli\u011fi \u00f6rne\u011fini kullanan Marx, sermayenin k\u00fcresel geni\u015flemesi ile s\u00f6m\u00fcrgelerde ya\u015fanan ekolojik kriz aras\u0131nda do\u011frudan do\u011fruya bir ba\u011f oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015fti. Bu \u00f6rnekten neler \u00f6\u011frenebiliriz? Ayr\u0131ca g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00e7ok daha geni\u015f bir boyutta ya\u015fanan k\u00fcresel ekolojik krizin \u00fcstesinden gelmek i\u00e7in bu bize neler anlat\u0131r?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Metabolik \u00e7atla\u011f\u0131 konseptini i\u015fleyen kilit bir paragrafta Marx \u015funlar\u0131 yazar: \u201c[kapitalist \u00fcretim tarz\u0131] toplumsal metabolizma ile topra\u011f\u0131n do\u011fal kanunlar\u0131na g\u00f6re i\u015fleyen do\u011fal metabolizma (ki bunlar birbirine ba\u011fl\u0131 i\u015fleyen s\u00fcre\u00e7lerdir) aras\u0131nda onar\u0131lamaz bir \u00e7atlak olu\u015fturan ko\u015fullar\u0131 \u00fcretir. Bunun sonucu topra\u011f\u0131n canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n israf edilmesidir ve ticaret, bu tahribat\u0131 tek bir \u00fclkenin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n \u00f6tesine ta\u015f\u0131r<\/em> [Liebig]\u201d. Kapitalist birikimin geni\u015flemesi, metabolik \u00e7atla\u011f\u0131 k\u00fcresel bir sorun haline getirir.<\/p>\n\n\n\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u015fahit olduklar\u0131m\u0131z \u2013 \u00f6zellikle iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi \u2013 Marx\u2019\u0131n teorisinin do\u011frulu\u011fu kan\u0131tl\u0131yor. Daha \u00f6nce de dedi\u011fim gibi iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi y\u00fcz\u00fcnden kapitalist rejim ortadan kalkmaz. Her hal\u00fckarda kapitalizm, ekolojik kriz derinle\u015fip t\u00fcm gezegeni mahvetse dahi hayatta kalmaya, sermaye biriktirmeye ve t\u00fcm d\u00fcnyada geni\u015f bir ekolojik proleter \u00fcretmeye yatk\u0131n bir sistemdir.<\/p>\n\n\n\n

Fakirler (her ne kadar \u00e7evre krizinin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131nda zenginlerden g\u00f6re daha az sorumlu olsalar da) iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi kar\u015f\u0131s\u0131nda daha savunmas\u0131z durumdayken zenginler b\u00fcy\u00fck ihtimalle ya\u015famlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr. Yoksullar, iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin yarataca\u011f\u0131 felaketlerden kendilerini koruyacak teknolojik ve finansal ara\u00e7lardan yoksunlar. \u0130rlanda ve Hindistan\u2019daki Britanya s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fine kar\u015f\u0131 m\u00fccadelede oldu\u011fu gibi iklim adaleti i\u00e7in m\u00fccadele de s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesini i\u00e7ermek zorunda.<\/p>\n\n\n\n

\u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011finin hayat\u0131m\u0131zla ilgili her \u015feyi de\u011fi\u015ftirme kapasitesine sahip oldu\u011fu gibi iklim de\u011fi\u015fikli\u011fini de\u011fi\u015ftirme de kapitalizmi de\u011fi\u015ftirir. Bu, ekososyalizmin ekolojik krizi ve metabolik \u00e7atla\u011f\u0131 kapitalizmin merkezi \u00e7eli\u015fkisi olarak ele almas\u0131n\u0131n nedenidir. Marx, Carl Fraas\u2019\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7apl\u0131 ormans\u0131zla\u015ft\u0131rmaya ve iklim de\u011fi\u015fikli\u011fine kar\u015f\u0131 y\u00fckseltti\u011fi uyar\u0131da \u201csosyalist bir e\u011filim\u201d ke\u015ffetti\u011fi i\u00e7in ilk ekososyalistlerden birisidir. Bu nedenle do\u011fadan yabanc\u0131la\u015fman\u0131n \u00fcstesinden gelme hem k\u0131z\u0131l hem de ye\u015fil i\u00e7in merkezi bir g\u00f6revdir ve bu ancak kapitalizmin \u00f6tesine ge\u00e7mekle m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr; \u201cye\u015fil kapitalizm\u201dle de\u011fil.<\/p>\n\n\n\n

R\u00f6portaj\u0131n orijinali https:\/\/climateandcapitalism.com\/2019\/06\/16\/ecosocialist-views-of-karl-marx-kohei-saito<\/a> adresinde yer al\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

* <\/a> Kohei Saito Osaka \u00dcniversitesi\u2019nde politik ekonomi do\u00e7enti ve 2018 Deutscher Memorial Prize\u2019\u0131 hak eden Karl Marx\u2019s Ecosocialism [Karl Marx\u2019\u0131n Ekososyalizmi] kitab\u0131n\u0131n yazar\u0131d\u0131r. Ayn\u0131 zamanda Marx\u2019\u0131n do\u011fa bilimleri \u00fczerine daha \u00f6nce yay\u0131mlanmam\u0131\u015f defterleri de i\u00e7eren Marx-Engels-Gesamtausgabe\u2019nin (MEGA – Marx-Engels T\u00fcm Yaz\u0131lar\u0131) edit\u00f6r\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

2018 Deutscher Prize \u00f6d\u00fcl\u00fc sahibi, kapitalizmin do\u011fan\u0131n genel metabolizmas\u0131n\u0131 bozmas\u0131na dair Karl Marx\u2019\u0131n radikal anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 tart\u0131\u015f\u0131yor.[*] Karl Marx\u2019s Ecosocialism kitab\u0131n\u0131n giri\u015finde uzun y\u0131llar \u00e7evrecilerin \u2013 hatta marksistlerin bile \u2013 Marx\u2019\u0131n […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1760,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[376],"tags":[622,248,623,624,6,625,573],"class_list":["post-1759","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-makaleyaz","tag-cevre","tag-ekoloji","tag-ekososyalist","tag-ekososyalizm","tag-marx","tag-marx-ve-ekoloji","tag-marx-21"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marx-21.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1759","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marx-21.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marx-21.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marx-21.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marx-21.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1759"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/marx-21.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1759\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1762,"href":"https:\/\/marx-21.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1759\/revisions\/1762"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marx-21.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1760"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marx-21.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1759"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marx-21.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1759"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marx-21.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1759"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}