{"id":1336,"date":"2020-03-18T19:11:26","date_gmt":"2020-03-18T16:11:26","guid":{"rendered":"https:\/\/marx-21.net\/?p=1336"},"modified":"2020-06-03T22:23:18","modified_gmt":"2020-06-03T19:23:18","slug":"covid-19-politiktir-kim-olecek-kim-odeyecek","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/marx-21.net\/?p=1336","title":{"rendered":"Covid-19 politiktir: Kim \u00f6lecek, kim \u00f6deyecek?"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Saat 00:05, 28 Nisan rakamlar yenilendi<\/p>\n\n\n\n

Covid-19[1]<\/a> durumunun ciddiyeti T\u00fcrkiye’de yava\u015f yava\u015f anla\u015f\u0131lmaya ba\u015fland\u0131.Sa\u011fl\u0131k Bakan\u0131\u2019n\u0131n en son a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 tan\u0131 konulmu\u015f hasta say\u0131s\u0131 157.419 oldu. Ayr\u0131ca 2.900 ki\u015finin de \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc a\u00e7\u0131kland\u0131. Bu makale ilk yay\u0131nland\u0131\u011f\u0131nda (17 Mart) hasta say\u0131s\u0131 93 olup \u00f6len tek ki\u015fi vard\u0131.<\/p>\n\n\n\n

D\u00f6rt hafta \u00f6nce Gazeteduvar\u2019da payla\u015f\u0131lan bir makalede, \u201cGrip ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda gayet hafif bir hastal\u0131k\u201d yaz\u0131yordu.[2]<\/a> Makalenin amac\u0131 iklim felaketinin, araba kullan\u0131m\u0131n\u0131n insanl\u0131\u011fa daha b\u00fcy\u00fck bir tehdit olu\u015fturdu\u011funa dikkat \u00e7ekmek. Do\u011frudur; ama bu Covid-19 salg\u0131n hastal\u0131\u011f\u0131 da iklim felaketinin bir par\u00e7as\u0131 ve kapitalizmin \u00e7\u00f6z\u00fcms\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcne i\u015faret eden bir geli\u015fme; \u00fcstelik grip kadar hafif de\u011fil. Kapitalizmin \u00e7\u00f6z\u00fcms\u00fczl\u00fc\u011f\u00fc ve umursamazl\u0131\u011f\u0131 y\u00fcz\u00fcnden milyonlarca ki\u015fiyi \u00f6ld\u00fcrebilir. <\/p>\n\n\n\n

Rakamlara bakmak gerekiyor. Her sene d\u00fcnya n\u00fcfusunun %10\u2019u grip ge\u00e7iriyor ve ortalama 600 bin ki\u015fi \u00f6l\u00fcyor. \u00d6l\u00fcm oran\u0131 %0,1.[3]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Saat 00:05, 28 Nisan\u2019dan itibaren pratikte Covid-19 vir\u00fcs\u00fc deneyimi nas\u0131l? <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Kaynak: https:\/\/www.worldometers.info\/coronavirus<\/a>; 28 Nisan\u2019da ula\u015f\u0131ld\u0131<\/em> (saat 00:05)<\/p>\n\n\n\n

Sonu\u00e7lanm\u0131\u015f vakalar\u0131n %19\u2019u \u00f6ld\u00fc, %81\u2019i iyile\u015fti. Tedavileri devam eden ki\u015filerin%3’\u00fc) \u201cciddi\u201d ya da \u201ckritik\u201d durumda. Ciddi olanlar hastanede yat\u0131yor ve oksijenle hayatta kal\u0131yor, kritik olanlar Yo\u011fun Bak\u0131m \u00dcnitesinde ve solunum cihaz\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak ya\u015f\u0131yor. Oksijen ya da solunum cihazlar\u0131 yetmezse bu insanlar \u00f6l\u00fcr; maalesef bunlar\u0131n \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131 nas\u0131l olsa \u00f6lecek. \u00c7in\u2019de ve \u0130talya\u2019da rakamlar birbirine benziyor. G\u00fcney Kore\u2019de \u00f6l\u00fcm oran\u0131 daha d\u00fc\u015f\u00fck g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor ama o \u00fclkede \u00e7ok yayg\u0131n uygulanan testler sayesinde tamamen semptomsuz vakalar bile say\u0131lara dahil edilebiliyor. Lancet Infectious Diseases dergisinde 12 Mart\u2019ta \u00e7\u0131kan yeni bir bilimsel makale ger\u00e7ek \u00f6l\u00fcm rakamlar\u0131n\u0131n daha da y\u00fcksek oldu\u011funu iddia ediyor.[4]<\/a> N\u00fcfusta bu yeni vir\u00fcse kar\u015f\u0131 hi\u00e7bir do\u011fal ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in olas\u0131 bula\u015fma oran\u0131 \u00e7ok y\u00fcksek. Yani %70 gibi.<\/p>\n\n\n\n

Sa\u011fl\u0131k sistemleri seferber olmu\u015f \u00fclkelerde (\u00e7o\u011funlukla \u00c7in) g\u00f6r\u00fcnen deneyime g\u00f6re, Covid-19 vir\u00fcs\u00fcn\u00fcn \u00f6l\u00fcm oran\u0131, grip \u00f6l\u00fcm oran\u0131n\u0131n en az 70<\/strong> kat\u0131. \u00c7o\u011funlukla ya\u015fl\u0131lar ve ba\u015fka sa\u011fl\u0131k sorunu olanlar \u00f6l\u00fcyor ama giderek artan say\u0131da sa\u011fl\u0131kl\u0131 gen\u00e7 – \u00f6zellikle sa\u011fl\u0131k personeli \u2013 bu insanlara e\u015flik etmeye ba\u015flad\u0131. <\/p>\n\n\n\n

Covid-19 son derece politik bir mesele<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

\nKendi\nvatanda\u015flar\u0131n\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyamayan rejimler eninde sonunda\nsars\u0131labilir. Ancak ayn\u0131 zamanda mevcut iktisadi ve politik\nili\u015fkileri alt\u00fcst etmekten \u00e7ekiniyorlar.<\/p>\n\n\n\n

\nSon\nderece otokratik bir rejim olan \u00c7in \u00f6nce inkar politikas\u0131 izledi.\nXi Jinping bu politikan\u0131n tutmayaca\u011f\u0131n\u0131 ve artan \u00f6l\u00fcmlerin\nb\u00f6ylesi sert bir rejimin bile istikrar\u0131n\u0131 tehdit etti\u011fini\nanlad\u0131\u011f\u0131nda 180 derece d\u00f6n\u00fc\u015f yapt\u0131. Frenlere dramatik bir\n\u015fekilde bas\u0131ld\u0131, sert bir izolasyon, test ve tedavi seferberli\u011fi\npolitikas\u0131n\u0131 devreye soktu; \u00f6l\u00fcm ve yeni hastal\u0131k say\u0131lar\u0131\nh\u0131zla d\u00fc\u015fmeye ba\u015flad\u0131. \n<\/p>\n\n\n\n

\n\u0130talya\nsa\u011fl\u0131k sistemi sa\u011flam bir \u00fclke, ancak tam bir felaket ya\u015fan\u0131yor.\nG\u00fcnde 200-300 \u00f6l\u00fcm; bu rakamlar bile h\u0131zla art\u0131yor. \u00c7ok ge\u00e7\nolsa da art\u0131k \u0130talya h\u00fck\u00fcmeti de sert \u00f6nlemler almaya ba\u015flad\u0131.\nBu \u00e7ok sert \u00f6nlemler Kuzey \u0130talya\u2019da sonu\u00e7 vermeye ba\u015flad\u0131.\nFransa ve \u0130spanya \u0130talya\u2019y\u0131 h\u0131zla takip ediyorlar.<\/p>\n\n\n\n

ABD’de de felaket h\u0131zl\u0131 geli\u015fiyor. Trump rejimi devlet mekanizmalar\u0131n\u0131 \u00e7ok y\u0131pratt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in (Trump, iki sene \u00f6nce, Devlet Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Salg\u0131n Hastal\u0131klar Ekibi personelinin \u00e7o\u011funu i\u015ften att\u0131[5]<\/a>) kaos hakim. Rakamlar d\u00fc\u015f\u00fck kals\u0131n diye hasta olanlar bile – Trump\u2019\u0131n emriyle – test edilmiyor.<\/p>\n\n\n\n

\n\u0130ngiltere’de\n\u015fu anda hasta rakamlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fck olmas\u0131na ra\u011fmen durum daha\nparlak de\u011fil. Johnson h\u00fck\u00fcmeti Avrupa devletlerinin ald\u0131\u011f\u0131\n\u00f6nlemleri almay\u0131 reddediyor. Sa\u00e7ma sapan muhafazakar politikalar\ni\u015fba\u015f\u0131nda. Baz\u0131 sa\u011fc\u0131 k\u00f6\u015fe yazarlar\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a ya\u015fl\u0131lar\u0131n\n\u00f6lmesinin toplumdan bir y\u00fck\u00fcn kalkmas\u0131 anlam\u0131na gelebilece\u011fini\nyaz\u0131yor. Trump gibi Johnson\u2019da temas etmi\u015f personele bile test\nyapt\u0131rm\u0131yor. H\u00fck\u00fcmetin ac\u0131mas\u0131z politikas\u0131 politik bir krize\nyol a\u00e7abilir.<\/p>\n\n\n\n

\nPolitika\nve politikac\u0131lar\u0131n yapt\u0131klar\u0131 son derece \u00f6nemli. Bu hastal\u0131k\npolitik bir mevzu ve politik bir laboratuvar. ABD ve \u0130ngiltere a\u015f\u0131r\u0131\npiyasac\u0131 yakla\u015f\u0131mlar\u0131n s\u0131nav\u0131 olacak. Bahislerin \u00e7ok b\u00fcy\u00fck\nve tehlikeli oldu\u011fu bir kumar oynan\u0131yor. Eninde sonunda bu\npolitikalar de\u011fi\u015fmezse bu iki \u00fclke, d\u00fcnyadaki en b\u00fcy\u00fck Covid-19\nvir\u00fcs\u00fc rezervuar\u0131 haline gelebilir.<\/p>\n\n\n\n

Salg\u0131n hastal\u0131klar\u0131n matemati\u011fi<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

\nBiraz\ndaha matematik laz\u0131m. Bu matemati\u011fi anlamad\u0131klar\u0131 ya da\n\u00f6nemsemediklerinden politikac\u0131lar yanl\u0131\u015f kararlar verdi,\ndolay\u0131s\u0131yla biz anlamak zorunday\u0131z.<\/p>\n\n\n\n

\nSalg\u0131n\nhastal\u0131klar \u00e7o\u011falarak gidiyorlar. Bunun sonu\u00e7lar\u0131 kolay\nanla\u015f\u0131lm\u0131yor, yani bize do\u011fal gelmiyor. Diyelim ki her hasta \u00fc\u00e7\ng\u00fcnde ba\u015fka iki ki\u015fiye bula\u015ft\u0131r\u0131yor. Bir hastayla ba\u015flasak 1,\n2, 4, 8, 16, 32, 64, 128, 256, 512, 1024 gider ve sadece otuz g\u00fcn\nsonra bin ki\u015fi hasta olmu\u015f olur. Bundan bir ay daha sonra bir\nmilyon ki\u015fi hasta, \u00f6yle devam ederse (pratikte b\u00f6yle devam etmiyor\nama bu olaya daha sonra gelece\u011fiz) bir milyar ki\u015fi. Bu kadar h\u0131zl\u0131\nve h\u0131zlanan bir geli\u015fmeyi kavramak zor. Hala politikac\u0131lar \u201c\u00fc\u00e7\ng\u00fcnde iki kat\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131\u201d diyerek \u015fa\u015f\u0131r\u0131yor, ancak \u00f6nlem\nal\u0131nmazsa b\u00f6yle devam ediyor.<\/p>\n\n\n\n

\nBu\ny\u00fczden \u201c\u015fu anda sadece bu kadar ki\u015fi \u00f6ld\u00fc\u201d demek \u00e7ok\nyan\u0131lt\u0131c\u0131 olabilir. \u015eu ana kadar her \u00fclkede vir\u00fcs yay\u0131lmaya\nba\u015flad\u0131ktan sonra neredeyse g\u00fcnde 3 ki\u015fi \u00f6l\u00fcyor, \u00fc\u00e7 g\u00fcn\nsonra bu g\u00fcnde 6 oluyor, iki hafta sonra g\u00fcnde 300. Verilen\n\u201cbula\u015fm\u0131\u015f insan say\u0131s\u0131\u201d \u00e7ok yan\u0131lt\u0131c\u0131 olabiliyor. Yayg\u0131n\ntest yap\u0131lm\u0131yorsa binlerce ki\u015fi hasta olup rakamlara dahil\nolmayabilir.<\/p>\n\n\n\n

\nB\u00f6yle\nbula\u015f\u0131c\u0131 bir hastal\u0131k i\u00e7in \u00f6nemli bir say\u0131 var: R0<\/sub>.\n R0\n<\/sub>say\u0131s\u0131\nyeni bir hastan\u0131n ka\u00e7 ki\u015fiye bula\u015ft\u0131raca\u011f\u0131n\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc. Bu\nsay\u0131 1\u2019in az\u0131c\u0131k bile alt\u0131nda ise hastal\u0131k biter. Bu say\u0131\n1\u2019den az\u0131c\u0131k bile fazlaysa hastal\u0131k yukar\u0131da verilen \u00f6rnek\ngibi \u00e7o\u011fal\u0131r; bunun\ntek limiti bula\u015f\u0131labilen n\u00fcfus. \n<\/p>\n\n\n\n

\n\u015eu\nana kadar Corona\u2019da g\u00f6r\u00fcnen R0<\/sub>,\n\u00f6nlem al\u0131nmazsa, 2,3 civar\u0131nda. Yani yukar\u0131da verilen \u00f6rnek\nyanl\u0131\u015f de\u011fil. \u00d6rne\u011fin Japonya\u2019da demir atm\u0131\u015f Diamond\nPrincess tur gemisinde on g\u00fcnde bir hastadan bine yak\u0131n ki\u015fi hasta\noldu. \n<\/p>\n\n\n\n

\nDolay\u0131s\u0131yla\n\u00f6nemli olan R0<\/sub>\nsay\u0131s\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrebilmek. R0\n<\/sub>\nsay\u0131s\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcren fakt\u00f6rler:<\/p>\n\n\n\n

  1. El y\u0131kama, maske takma \u00f6nlemleriyle insandan insana temaslar\u0131 daha az bula\u015f\u0131c\u0131 haline getirmek<\/li>
  2. Sosyal mesafe ve izolasyon politikalar\u0131yla toplum genelindeki insanla insan temaslar\u0131n\u0131 azaltmak<\/li>
  3. Yayg\u0131n bir test rejimiyle yeni bulu\u015fan insanlar\u0131 hemen tespit edip izole etmek, tedavi alt\u0131na almak ve temas etmi\u015f olduklar\u0131 insanlara ula\u015f\u0131p onlalar\u0131 da izole etmek<\/li>
  4. Her salg\u0131n hastal\u0131\u011f\u0131 bitiren bir fakt\u00f6r, bula\u015f\u0131labilen n\u00fcf\u00fcsun t\u00fckenmesi. Bula\u015fabilen ki\u015fi say\u0131s\u0131 azal\u0131nca R0<\/sub> kendi kendine d\u00fc\u015f\u00fcyor.<\/li><\/ol>\n\n\n\n

    Tabii ki 4. \u015f\u0131kka g\u00fcveniyorsak ve hastal\u0131\u011f\u0131n\n\u00f6l\u00fcm oran\u0131 y\u00fcksekse (ki \u00f6yle) bu y\u00fcksek say\u0131da \u00f6l\u00fcm anlam\u0131na\ngeliyor. \u015eimdilik \u00f6rne\u011fin \u0130ngiltere h\u00fck\u00fcmeti bu politikay\u0131\nizliyor. \u0130rlanda ve \u0130sko\u00e7ya h\u00fck\u00fcmetleri farkl\u0131 davran\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

    \nB\u00f6yle\nbir salg\u0131nda hasta say\u0131s\u0131 h\u0131zla y\u00fckseldi\u011finde (ne kadar hasta\nvarsa o kadar h\u0131zl\u0131 y\u00fckselir) ba\u015fka bir sorun ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor:\nSa\u011fl\u0131k sisteminin kapasitesinin s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131\u011f\u0131. Bu hastal\u0131kta\nhastalar\u0131n %80\u2019i hafif grip gibi bir \u015fey ya\u015f\u0131yor. Burada\n\u201chafif\u201d denilen \u015fey zat\u00fcrreye kadar gidiyor ama hastanede\nyatmadan iyile\u015febilenler i\u00e7in kullan\u0131labilen bir ifade. \u00c7ok hafif\nsay\u0131lmaz. Geri kalanlar\u0131n akci\u011ferleri ciddi \u015fekilde y\u0131pran\u0131yor.\nBaz\u0131lar\u0131 ancak oksijenle ve daha k\u00f6t\u00fc olanlar ancak solunum\ncihaz\u0131yla hayata tutunabilir. \u0130talya\u2019da g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi\nhastanede oksijen kalm\u0131yor, solunum cihaz\u0131 say\u0131s\u0131 yetmiyor,\nhastanede yatak bile kalm\u0131yor. Doktorlar kimin ya\u015fay\u0131p kimin\n\u00f6lece\u011fine karar vermek zorunda b\u0131rak\u0131l\u0131yor. Kuzey \u0130talya\u2019da\ntriaj yap\u0131l\u0131yor: hastalar \u00fc\u00e7 k\u0131sma ayr\u0131l\u0131yor. B\u00fcy\u00fck\nihtimalle tedavi yap\u0131lmadan iyile\u015febilenler, tedavi yap\u0131l\u0131rsa\nbile y\u00fcksek olas\u0131l\u0131kla \u00f6lecek olanlar ve \u201ctedaviye de\u011fer\u201d\nolanlar. Bu kararlar\u0131 almak doktorlar i\u00e7in inan\u0131lmaz zor ve hata\nyap\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda insanlar gereksizce \u00f6lecek. \n<\/p>\n\n\n\n

    \nBir\nsalg\u0131nda bireylerin kaderi, toplumun kaderine ba\u011fl\u0131. Herkes\nki\u015fisel \u00f6nlemlerini alabilir ve zenginler bu konuda daha kolay\n\u00f6nlem al\u0131r, ama sonunda bireyin hastal\u0131\u011fa yakalanma ihtimalini\nbelirleyen en \u00f6nemli fakt\u00f6r, genel n\u00fcfustaki hasta oran\u0131 ve\nbildi\u011fimiz R0<\/sub>\nrakam\u0131. ABD\u2019de sol ba\u015fkan aday\u0131 Bernie Sanders \u201cArt\u0131k\nherkesin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131, sa\u011fl\u0131k sigortas\u0131 olmayan yoksulun sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na\nba\u011fl\u0131d\u0131r\u201d diyor. \n<\/p>\n\n\n\n

    \nMatematikten\n\u00e7\u0131kan ba\u015fka bir sonu\u00e7 daha\nvar. Belli bir \u00fclke ya da b\u00f6lgede hastal\u0131k yay\u0131lmaya ba\u015flam\u0131\u015fsa,\nd\u0131\u015far\u0131dan gelen hastalar de\u011fil, b\u00f6lge i\u00e7indeki R0\n<\/sub>\nde\u011feri \u00f6nemlidir. Hasta say\u0131s\u0131 her \u00fc\u00e7\ng\u00fcnde ikiye katlan\u0131yorsa eklenen birka\u00e7 hasta fark yaratmaz.<\/p>\n\n\n\n

    \u0130\u015fe yaramayan \u201c\u00e7\u00f6z\u00fcm\u201d : Zenofobi (yabanc\u0131 d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131)<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

    \nArt\u0131k\n\u00e7o\u011fu \u00fclkede vir\u00fcs var ve yay\u0131l\u0131yor. Ancak h\u00fck\u00fcmetler \u00fclke\ni\u00e7indeki \u00f6nlemlerden\nziyade \u00fclkeler aras\u0131ndaki ge\u00e7i\u015fler konusunda harekete ge\u00e7iyor.\nTrump ve yanda\u015f medyas\u0131 \u201c\u00c7in Vir\u00fcs\u00fc\u201d diyor. Trump bir dizi\n\u00fclkeden giri\u015fleri\nyasaklad\u0131. Ancak vir\u00fcs, \u00fclkesinde insandan insana yay\u0131l\u0131yor ve\nh\u00fck\u00fcmet test bile yapt\u0131rm\u0131yor. Avrupa da s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131\nkapat\u0131yor. Ancak art\u0131k hi\u00e7 bir \u00fclkeye vir\u00fcs d\u0131\u015far\u0131dan\ngelmiyor, \u00fclke i\u00e7inde yay\u0131l\u0131yor. S\u0131n\u0131rlar\u0131 kapatmak ucuz,\n\u0131rk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131\nte\u015fvik eden ama i\u015fe yaramayan bir \u00f6nlem.<\/p>\n\n\n\n

    \n\u00d6rne\u011fin\nG\u00fcney Kore\u2019de al\u0131nan \u00f6nlemler sayesinde hasta say\u0131s\u0131\nazal\u0131yor. ABD\u2019de h\u0131zla art\u0131yor. Buna kar\u015f\u0131n ABD h\u00fck\u00fcmeti\nyabanc\u0131 d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 politik sorumluluklar\u0131n\u0131 \u00f6rtbas etmek\ni\u00e7in istismar ediyor.<\/p>\n\n\n\n

    \nBu\nyabanc\u0131 d\u00fc\u015fman\u0131 yakla\u015f\u0131mlar ve daha da k\u00f6t\u00fcs\u00fc musevileri\nsu\u00e7layan komplo teorileri, h\u00fck\u00fcmetlerin dikkatleri, gerekli\nad\u0131mlar\u0131n at\u0131lmam\u0131\u015f olmas\u0131ndan ba\u015fka bir y\u00f6ne \u00e7ekmek i\u00e7in\nkullan\u0131lan politikalar.<\/p>\n\n\n\n

    \n\u00d6nemli\nolan hijyen, vir\u00fcs\u00fcn yay\u0131lmas\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar\nyava\u015flatmak ( R0\n<\/sub>d\u00fc\u015f\u00fcrmek),\nsemptomlu olan herkesi test etmek ve ciddi hasta olanlar\u0131n tedavisi\ni\u00e7in gerekli sa\u011fl\u0131k personeli ve ekipmanlar\u0131 bulundurmak.<\/p>\n\n\n\n

    \nYayg\u0131n\ntest yapt\u0131rmayan, bula\u015fm\u0131\u015f insanlar\u0131 ve temas etmi\u015f insanlar\u0131\nizole etmeyen, sosyal temaslar\u0131 azaltmayan, vatanda\u015flar\u0131na\nevlerinde kalmalar\u0131 i\u00e7in destek vermeyen h\u00fck\u00fcmetler kendi\nhalklar\u0131n\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n

    SARS\u2019a ne oldu?<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

    \nBu\nm\u00fccadelenin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu g\u00f6steren tarihte bir \u00f6rnek var:\nSARS.<\/p>\n\n\n\n

    \u0130lk SARS hastal\u0131\u011f\u0131 2003 y\u0131l\u0131nda \u00e7\u0131kt\u0131. O da Corona vir\u00fcs ailesinden. Covid-19 kadar bula\u015f\u0131c\u0131 de\u011fil ama Covid-19\u2019dan daha \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc.[6]<\/a> Daha fazla ve h\u0131zl\u0131 \u00f6ld\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in SARS daha az yay\u0131labildi. <\/p>\n\n\n\n

    \nAncak\ntest-izolasyon-karantina-toplumsal temas azaltma politikalar\u0131yla\nSARS yok edildi. Yani Corona ailesine ait bir vir\u00fcs\u00fc yok etmek\nm\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n\n\n\n

    \nSARS\nart\u0131k yok. Tedavisi var m\u0131? Yok. A\u015f\u0131s\u0131 var m\u0131? A\u015f\u0131s\u0131\ngeli\u015ftirildi ama ila\u00e7 \u015firketleri piyasas\u0131 kalmam\u0131\u015f bir ila\u00e7\ni\u00e7in gerekli klinik denemelerin yap\u0131lmas\u0131n\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc olmayan\nbir yat\u0131r\u0131m olarak de\u011ferlendirdi. Kar ama\u00e7l\u0131 ila\u00e7 \u015firketleri\nSARS\u2019\u0131n a\u015f\u0131s\u0131n\u0131 geli\u015ftirmeyi de\u011ferli bulmad\u0131 ve benzer bir\nvir\u00fcs i\u00e7in g\u00fcvenli bir a\u015f\u0131 geli\u015ftirme deneyimi kazan\u0131lmad\u0131.<\/p>\n\n\n\n

    Efsanelere ra\u011fmen b\u00fcy\u00fck firmalar, a\u015f\u0131lar\u0131 sevmiyor. \u0130nsanlar bir iki a\u015f\u0131 olup \u00f6m\u00fcr boyu korunuyorlar. \u0130la\u00e7 \u015firketlerinin sevdi\u011fi ila\u00e7lar uzun y\u0131llar al\u0131nan anti-depresanlar ve daha da iyisi ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k yapan opioid a\u011fr\u0131 kesiciler.<\/p>\n\n\n\n

    Bu m\u00fccadelede s\u0131n\u0131f \u00e7\u0131karlar\u0131 \u00f6nplanda<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

    \n\u00d6nce\nh\u00fck\u00fcmetler mevcut d\u00fczeni sarsmak istemedikleri i\u00e7in gerekli\n\u00f6nlemleri geciktirdiler.\nEn bariz \u00f6rnekler \u00c7in, ABD ve \u0130ngiltere. \u00c7in\u2019de h\u00fck\u00fcmet\nhastal\u0131\u011f\u0131 inkar ediyordu. Hastal\u0131\u011f\u0131 rapor eden doktorlar tehdit\nediliyordu. \u00d6l\u00fcmler rejimi sarsacak d\u00fczeye gelince h\u0131zl\u0131 bir\nd\u00f6n\u00fc\u015f yap\u0131ld\u0131. ABD\u2019de Trump’\u0131n\nderdi borsa\u2019n\u0131n d\u00fc\u015fmemesi. Bu nedenle Covid-19 i\u00e7in \u201ckomplo\u201d,\n\u201cgrip gibi\u201d ifadeler kullan\u0131l\u0131yordu. Ancak borsa d\u00fc\u015fmeye\nba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda Trump ad\u0131m ad\u0131m d\u00f6nmek zorunda kald\u0131 ve\n\u015fimdi d\u00fcnyadaki borsalar 1987\u2019den bu yana en b\u00fcy\u00fck ve h\u0131zl\u0131\nd\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc ya\u015f\u0131yor. \u0130ngiltere\u2019de Johnson h\u00fck\u00fcmetinin\npolitikas\u0131, bir hafta \u00f6nce Johnson\u2019un kendi ifadesiyle \u201ctake it\non the chin\u201d, yani hastal\u0131k yay\u0131ls\u0131n, \u00e7o\u011funluk hasta olup\ndo\u011fal ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k kazand\u0131ktan sonra bitecek. \u00d6lenleri a\u00e7\u0131k\na\u00e7\u0131k duyurmad\u0131lar\ntabii ki. Art\u0131k bu h\u00fck\u00fcmet de laf salatas\u0131 yaparak politikas\u0131n\u0131\nde\u011fi\u015ftirmek zorunda kald\u0131. Ancak haftalar kaybedildi, haz\u0131rl\u0131klar\nyap\u0131lmad\u0131. ABD ve \u0130ngiltere halklar\u0131 bu a\u015f\u0131r\u0131 neo-liberal\npolitikalar\u0131n bedelini \u00e7ok a\u011f\u0131r \u00f6deyecekler.<\/p>\n\n\n\n

    \nH\u00fck\u00fcmetler\nbu d\u00f6n\u00fc\u015fleri yapt\u0131ktan sonra dahi halk\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131ndan \u00e7ok,\nsermayenin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 \u00f6n plana \u00e7\u0131kar\u0131yorlar.\n\u00d6rne\u011fin hem ABD\u2019de hem de \u0130ngiltere\u2019de h\u00fck\u00fcmetler halka\n\u201cmeyhanelere gitmeyin\u201d \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 yapt\u0131lar ama resmen\nmeyhaneleri kapatmad\u0131klar\u0131 i\u00e7in b\u00fcy\u00fck sigorta \u015firketleri\nmeyhane sahiplerine tazminat \u00f6demesi yapmayacaklar. H\u00fck\u00fcmetler\nkendilerini hasta hissedenlere \u201cevinde izole kal\u201d diyorlar ama bu\ny\u00fczden b\u00fct\u00fcn gelirlerini kaybedecek olan \u00e7al\u0131\u015fanlar i\u00e7in\nhi\u00e7bir \u015fey yapm\u0131yorlar. ABD\u2019de yasal bir hastal\u0131k \u00fccreti hakk\u0131\nyok, \u0130ngiltere\u2019de de hastal\u0131k \u00fccreti var ama d\u00fc\u015f\u00fck, tabii ki\nUber\n\u015fof\u00f6r\u00fc gibi s\u0131f\u0131r saat s\u00f6zle\u015fmeli, g\u00fcvencesiz \u00e7al\u0131\u015fanlar\nfaydalanam\u0131yor. Bu da bu \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n hasta hasta i\u015fe gitmeleri\nanlam\u0131na geliyor. Bunun bedeli daha fazla \u00f6l\u00fcm olacak. \n<\/p>\n\n\n\n

    \nBu\nsalg\u0131n hastal\u0131k genel bir toplumsal krize d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor. Borsalar\u0131n\n%25 d\u00fc\u015fmesi bu durumun sadece k\u00f6p\u00fc\u011f\u00fc. H\u00fck\u00fcmetler i\u00e7in ne\nkadar hastal\u0131kla m\u00fccadelede az katk\u0131s\u0131 olsa da en kolay g\u00f6r\u00fcn\u00fcr\n\u00f6nlem s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 kapat\u0131p \u00fclkelerine giri\u015f \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131\nyasaklamak. Bu, neredeyse b\u00fct\u00fcn havayolu \u015firketlerinin kepenk\nindirmesi anlam\u0131na geliyor. Bu durum d\u00fcnyadaki k\u00fcreselle\u015fmi\u015f\n\u00fcretime de bir darbe. Asl\u0131nda hava kargosunun \u00e7o\u011fu yolcu\nu\u00e7aklar\u0131n\u0131n alt\u0131nda ta\u015f\u0131n\u0131yor. Sermaye bunun faturas\u0131n\u0131\n\u00f6demekten ka\u00e7\u0131yor. \u0130yi zamanlarda \u015firketlere bol bol kar\nsa\u011flayan i\u015f\u00e7ileri hemen i\u015ften \u00e7\u0131karmaya\nba\u015flad\u0131lar. Zora giren \u015firketler \u015fimdi a\u00e7\u0131k kalmak i\u00e7in\ndevletten para talep ediyorlar.<\/p>\n\n\n\n

    \nABD\u2019de\nmerkez bankas\u0131 Fed, borsaya destek vermek i\u00e7in 1,5 trilyon $ para\nda\u011f\u0131tt\u0131. Ola\u011fan\u00fcst\u00fc hal ilan eden federal h\u00fck\u00fcmetin sa\u011fl\u0131k\nm\u00fccadelesi i\u00e7in ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131 fon ise 50 Milyar dolar. Yani borsay\u0131\nkurtarmak i\u00e7in bas\u0131lan paran\u0131n %3\u2019\u00fc.<\/p>\n\n\n\n

    \n\u0130talyan\nve \u0130spanyol oto fabrikalar\u0131ndaki i\u015f\u00e7iler greve \u00e7\u0131k\u0131p \u00fccretli\nizin verilmesini zorlayarak yol g\u00f6sterdiler.<\/p>\n\n\n\n

    D\u00fcnya Bankas\u0131 ve \u201c\u00f6l\u00fcm bonolar\u0131\u201d<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

    \nSermaye\ni\u00e7in her \u015fey kar f\u0131rsat\u0131 olarak de\u011ferlendirilebilir. Kapitalizm\nve bu salg\u0131n hastal\u0131k aras\u0131ndaki en ger\u00e7ek\u00fcst\u00fc ili\u015fkiyi D\u00fcnya\nBankas\u0131 yaratt\u0131. \n<\/p>\n\n\n\n

    D\u00fcnya Bankas\u0131n\u0131n “\u00f6l\u00fcm bonolar\u0131” var.[7]<\/a> Finansal d\u00fcnyada kitlesel \u00f6l\u00fcmler dahil her \u015fey bahis konusu olabiliyor. Bonolar\u0131n a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131[8]<\/a> okumak bile insan\u0131 deli edebilir. Bu bonolar\u0131n iddia edilen amac\u0131 salg\u0131n hastal\u0131klar ba\u015fg\u00f6sterdi\u011finde yoksul \u00fclkelerin \u00f6nlem alabilmesi i\u00e7in fon sa\u011flamak.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"<\/figure>\n\n\n\n

    \nBono\nbelgelerinde kar ve faizin \u00f6l\u00fcmlere g\u00f6re nas\u0131l hesaplanaca\u011f\u0131\nayr\u0131nt\u0131l\u0131 anlat\u0131l\u0131yor. Bu insafs\u0131z sistem sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 korumak\ni\u00e7in do\u011frudan para vermek yerine arabuluculuk\nyapan bankalara bol bol komisyon sa\u011flayan finansal oyunlar oynamay\u0131\ntercih ediyor. \n<\/p>\n\n\n\n

    Bu bonolar yat\u0131r\u0131mc\u0131lara 96 milyon dolar faiz \u00f6dedi, ancak hen\u00fcz sa\u011fl\u0131k kurumlar\u0131na bir kuru\u015f bile \u00f6demi\u015f de\u011fil[9]<\/a>; kapitalizmin insanl\u0131\u011fa hizmet etmedi\u011finin bir \u00f6rne\u011fi daha.<\/p>\n\n\n\n

    Son \u00e7\u0131kan bir habere g\u00f6re Trump\u2019\u0131n bir a\u015f\u0131n\u0131n geli\u015ftirilmesinde \u00f6nemli yol kat etmi\u015f olan Alman firmas\u0131n\u0131 sat\u0131n alma ve a\u015f\u0131y\u0131 ABD m\u00fclkiyetine ge\u00e7irme giri\u015fimi Alman h\u00fck\u00fcmeti taraf\u0131ndan \u00f6nlendi.[10]<\/a> Bu pisli\u011fin sonu yok.<\/p>\n\n\n\n

    Ne Yapmal\u0131?<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

    \nT\u00fcrkiye\nbu yola girdi ama \u0130talya, \u0130spanya, Fransa gibi \u00fclkelerden 2-3\nhafta gibi arkadan takip ediyor. Hen\u00fcz bir ki\u015finin \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc\na\u00e7\u0131kland\u0131. Maalesef \u015fimdiden tan\u0131s\u0131 koyulmadan bu vir\u00fcs\u00fc\nkapm\u0131\u015f olanlar aras\u0131nda \u00f6lenlerin olmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz ve tedbir\nal\u0131nmazsa, h\u0131zla artan bir hasta kitlesi var. \n<\/p>\n\n\n\n

    \nT\u0131bbi\na\u00e7\u0131dan yap\u0131lacaklar basit. D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc \u00f6nden giden\n\u00fclkelerden ders \u00e7\u0131kar\u0131p\nbize anlat\u0131yor. \u00d6nce \u201cTest, test, test\u201d diyor. Yayg\u0131n test\nyap\u0131lm\u0131yorsa hastal\u0131\u011f\u0131n gidi\u015fat\u0131ndan haberimiz olmuyor,\ntedaviye al\u0131nacak, izolasyona al\u0131nacak insanlar bilinmiyor. \u00c7in\u2019de\nge\u00e7 kal\u0131nd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u00e7ok sert \u00f6nlemler al\u0131nmak zorunda\nkal\u0131nd\u0131. G\u00fcney Kore\u2019de her isteyene test yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in\n(250 bin test yap\u0131ld\u0131) \u00f6l\u00fcm oran\u0131 %1\u2019in alt\u0131nda, ba\u015fka\n\u00fclkelerin sekizde biri d\u00fczeyinde. \n<\/p>\n\n\n\n

    \nTestlerle\nberaber etkin ve h\u00fck\u00fcmet destekli bir izolasyon politikas\u0131\ngerekiyor. \u015eeffaf bir s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde halk\u0131n el y\u0131kama gibi b\u00fct\u00fcn\nhijyen \u00f6nlemlerini almas\u0131 sa\u011flanmal\u0131. Okullar\u0131, kurumlar\u0131, i\u015f\nyerlerini\nkapatarak ki\u015fisel temas\u0131 azaltmak \u00e7ok \u00f6nemli. Hasta olanlar,\nb\u00fct\u00fcn kaynaklar mobilize edilerek tedavi edilmeli. Yo\u011fun bak\u0131m\ns\u00fcresi 3-4 hafta olabilir. \n<\/p>\n\n\n\n

    \n\u00d6nlemler\nbasit ama kar ama\u00e7l\u0131 toplumumuz bunlar\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in\nhi\u00e7 uygun de\u011fil. Bunlar\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in paray\u0131 kimin\n\u00f6deyece\u011fi \u00f6nemli ve toplumun ba\u015fka bir \u015fekilde \u00f6rg\u00fctlenmesi\ngerekli. \n<\/p>\n\n\n\n

    \nOkullar\nkapal\u0131ysa \u00e7ocuklu sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 nas\u0131l i\u015fe gidecekler?\n\u00d6zel bir hizmet sa\u011flamak gerekli.<\/p>\n\n\n\n

    \n\u0130\u015fe\ngitmemesi gereken \u00e7al\u0131\u015fanlar bu y\u00fczden paras\u0131z kalacaklarsa\nmecburen i\u015fe gidecekler, temas kuracaklar ve hastal\u0131k yay\u0131lacak.<\/p>\n\n\n\n

    \nParas\u0131z\nkalanlar kiralar\u0131n\u0131 \u00f6deyemiyorlarsa evsiz kal\u0131nca nas\u0131l kendi\nkendilerini izole edecekler?<\/p>\n\n\n\n

    \nKitlesel\n\u00f6l\u00fcmleri engellemek i\u00e7in gerekli \u00f6nlemleri uygulamaya\n\u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda toplumdaki b\u00fct\u00fcn sorunlara \u0131\u015f\u0131k tutmu\u015f\noluyoruz.<\/p>\n\n\n\n

    \nOrta\ns\u0131n\u0131f\u0131n \u00f6zel sa\u011fl\u0131k sigortalar\u0131 salg\u0131n hastal\u0131k ilan\nedildikten sonra otomatik olarak ge\u00e7ersiz oluyor. Kocaman \u00f6zel\nhastane sekt\u00f6r\u00fc sadece ceplerinde haz\u0131r binlerce dolar olan\nzenginleri mi tedavi edecek?<\/p>\n\n\n\n

    Bu sorular\u0131n cevab\u0131 hem devletten taleplerimizi hem de kendimizi \u00f6rg\u00fctleme ihtiyac\u0131m\u0131z\u0131n alt\u0131na \u00e7iziyor. <\/p>\n\n\n\n

    Taleplerimiz<\/strong><\/h3>\n\n\n\n